فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٣٥٤٠
غلبه و كثرت
غلبه و كثرت
(فراوانى مصاديق معناى لفظ؛ از اسباب تقديم لفظ)
يکى از اسباب تقديم و تأخير، «غلبه و کثرت» است. گاهى کثرت افراد، سبب تقديم لفظى مىشود که بر افراد خود دلالت مىکند؛ مانند:
١. تقديم لفظ «کافر» بر «مؤمن» در (فَمِنكُمْ كَافِرٌ وَمِنكُم مُّؤْمِنٌ) (تغابن// ٢) ؛
٢. تقديم «ظالم» بر «مقتصد» (عدالت پيشگان) و بر پيشىگيرندگان به خيرات در((ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِّنَفْسِهِ وَمِنْهُم مُّقْتَصِدٌ وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ)… ) ؛ «پس اين کتاب را به گروهى از بندگان برگزيده خود به ميراث داديم. از ميان آنها گروهى بر خود ستم کردند و عدهاى ميانهرو بودند و گروهى به اذن خدا در نيکىها پيشى گرفتند» (فاطر// ٣٢) .
دليل تقديم کلمه «ظالم» بر «مقتصد» و «سابقبالخيرات» در اين آيه، کثرت افراد ظالم است.
[١]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٤٥
[٢]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٣;صفحه ٢٦٠
[٣]خرمشاهي ، بهاء الدين ، ١٣٢٤ -;دانش نامه قرآن وقرآن پژوهى;جلد١;صفحه ٧٩٩
[٤]كمالي دزفولي ، علي ، ١٢٩٢ -;قرآن ثقل اكبر;صفحه ٣٢٩