فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٣٤٦٢
عطف بيان
عطف بيان
(يکى از اقسام عطف؛ مفيد تخصيص، توضيح يا مدح)
«عطف بيان» از اسلوبهاي ادبي قرآن که از انواع اِطناب نيز شمرده شده، مانند صفت، تابعى است که اگر متبوعش معرفه باشد آن را توضيح مىدهد و اگر نکره باشد آن را تخصيص مىزند؛ مانند:((فِيهِ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ مَّقَامُ إِبْرَاهِيمَ))(آلعمران// ٩٧) . در اين آيه «مقام ابراهيم» عطف بيان از «آيات بينات» است.
برخى گفتهاند عطف بيان بايد معرفه باشد؛ اما بعضى ديگر براى نکره آمدن عطف بيان، به آيه((كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ))(مائده// ٩٥) مثال زدهاند؛ البته اگر «کفارة» تنوين داده شود.
گاهى عطف بيان براى مدح مىآيد، نه توضيح؛ مانند:((جَعَلَ اللّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ))(مائده// ٩٧) .
در اين آيه «البيتالحرام» عطف بيان و براى مدح آمده است، نه توضيح.
عطفبيان در چهار ويژگى موافق متبوع خود است:
١. وجوه اعراب سهگانه (رفع، نصب و جر) ؛
٢. اِفراد و جمع و تثنيه؛
٣. تذکير و تأنيث؛
٤. تنکير و تعريف.
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه ٤٦٢
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه (٢٣٨-٢٣٩)