فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٣٣٤٢
طبقات قُرّاء
طبقات قُرّاء
(گروههاي قاريان دسته بندى شده از صدر اسلام تا قرون متأخر بر اساس معيارهاى خاص)
قاريان به ضبط اوليه قرآن و نص اصلى آن شناخت و آگاهى کافى داشتهاند و قرائتهاى مقبول نزد آنان اعتبار و اهميت خاصى دارد.
با آغاز قرن چهارم زمان اختناق و فشار سياسى فرا رسيد و باب بررسى آزاد، انتخاب و اختيار قرائت بسته شد. بر اين اساس، قاريان از صدر اسلام تا قرن چهارم هجرى، به هشت طبقه تقسيم شدهاند. اسامى طبقه اول تا سوم بهاين شرح است:
طبقه اول: صحابه بزرگوارى که فيض وجود پيامبر (ص) را درک کردند و قرائت قرآن را از محضر آن حضرت فراگرفتند؛ مانند: امام على (ع) (شهادت: ٤٠ ق) ، عبدالله بن مسعود (م ٣٢ ق) ، ابىّبنکعب (م ٢٩ ق) ، ابودرداء عامر (عويمر) بن زيد خزرجى و زيد بن ثابت (م ٥٤ ق) .
طبقه دوم: کسانى که مدت اندکى از حيات پيامبر (ص) را درک کردند؛ ولى موفق به استفاده علمى از آن حضرت نشدند و قرآن را از صحابه آموختند؛ مانند: عبدالله بن عباس (م ٦٨ ق) ، ابوالأسود دؤلى (م ٦٩ ق) ، علقمة بن قيس نخعى کوفى (م ٦٢ ق) ، عبدالله بن سائب مخزومي، اسود بن يزيد نخعى کوفى (م ٧٥ ق) ، ابوعبدالرحمان عبدالله بن حبيب سلمي، مسروق بن اجدع همدانى (م ٦٢ يا ٦٣ ق) ، عبدالله بن عياش مخزومي، زرّ بن حبيش اسدى (م ٨٣ ق) ، ابوالعاليه رفيع بن مهران رياحى (م ٩٣ ق) ؛ عبيد بن فضيله خزاعى کوفى (م ٧٤ ق) و ابو ميسره عمرو بن شرحبيل همدانى کوفى (م ٦٣ ق) .
طبقه سوم: قاريانى که زمان حيات پيامبر (ص) را درک نکرده و قرآن را از صحابه يا تابعان آموختهاند؛ مانند: سعيد بن جبير (م ٩٥ ق) ، مجاهد بن جبر مکى (م ١٠٢ ق) ، نصر بن عاصم ليثى (م ٨٩ ق) ، يحيى بن وثاب اسدي، مسلم بن جندب، طلحة بن مصرف (م ١١٢ ق) ، عبدالرحمان بن هرمز مدنى اعرج (م ١١٧ ق) ، عبدالله بن عامر يحصبى (م ١١٨ق) ، ابوسليمان يحيى بن يعمر بصرى (م ١١٨ ق) ، عبدالله بن کثير (م ١٢٠ ق) ، محمد بن عبدالرحمان ابنمحيض سهمى (م ١٢٣ ق) ، عاصم بن بهدله ابىالنجود اسدى کوفى (م ١٢٧ ق) ، شيبة بن نصاح مدنى (م ١٣٠ق) ، حميد بن قيس مکي، يزيد بن قعقاع (م ١٢٨ ق) ، يزيد بن رومان مدنى (م ١٣٠ق) و حمران بن اعين شيبانى (م حدود ١٣٠ ق) .
پس از اين طبقات سهگانه، قاريان قرآن را بر اساس عصر و زمان به پنج طبقه ديگر نيز تقسيم کردهاند.
نيز ر.ک: طبقه اول قراء؛ طبقه دوم قراء؛ طبقه سوم قراء؛ طبقه چهارم قراء؛ طبقه پنجم قراء؛ طبقه ششم قراء؛ طبقه هفتم قراء؛ طبقه هشتم قراء.
[١]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد٢;صفحه (١٦٧-٢٠٤)
[١٠]همان;جلد١;صفحه ٢٥١
[٢]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;قرآن دراسلام;صفحه (٢٠٤-٢١٥)