«تابع» کلمه‌اى است که در اِعراب استقلال ندارد؛ بلکه اِعراب آن تابع کلمه ديگرى است که آن را «متبوع» مى‌گويند؛ چنان‌که صفت در اعراب، تابع و مانند موصوف است؛ مثلاً اگر موصوف فاعل باشد و مرفوع، صفت نيز مرفوع مى‌شود.

اگر صفت براى موصوفى نکره باشد، آن را تخصيص مى‌زند؛ مانند:((فتحرير رقبة مؤمنة))(نساء// ٩٢) . و اگر صفت براى موصوفى معرفه باشد، آن را توضيح مى‌دهد؛ مانند:((و رسوله النبىّ الأمّي))(اعراف// ١٥٨) .

تخصيص و توبيخ از مهم‌ترين اغراضِ آوردن صفت در کلام است. برخى از اغراض ديگر عبارتند از:

١. مدح و ثنا:((بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ) ؛ )

٢. سرزنش: (فَاسْتَعِذْ بِاللّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ)((نحل// ٩٨) ؛ )

٣. تأکيد: (لاَ تَتَّخِذُواْ إِلهَيْنِ اثْنَيْنِ) (نحل// ٥١) ؛

٤. مبالغه: (فَجَعَلْنَاهُ هَبَاء مَّنثُورًا) (فرقان// ٢٣) .

قواعد صفت:

١. پس از صفت خاص، صفت عام نمى‌آيد؛ مثلاً نمى‌گوييم «هذا رجل فصيح متکلم»؛ زيرا متکلم اعم است از فصيح و غيرفصيح.

٢. گاهى صفت، براى تقييد موصوف نمي‌آيد بلکه بيانگر وصفِ لازمِ موصوف است؛ مانند:((وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ الْحَقِّ))(بقره// ٦١) .

٣. گاهى بين صفت و موصوف چيزهايى فاصله مى‌شود؛ مانند: معمول صفت در((فَإِذَا هُمْ جَمِيعٌ لَّدَيْنَا مُحْضَرُونَ))(يس// ٥٣) . در اين آيه «لدينا» معمول «محضرون» است که بين صفت و موصوف فاصله شده است.

٤. گاهى صفت براى عموميت بخشيدن مى‌آيد؛ مانند:((كُلُواْ مِن ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ))(انعام// ١٤١) که «إذا أثمر» صفت است و براى عموميت بخشى آمده است.

٥. هرگاه چند صفت براى موصوف واحدى بيايد، گاهى بدون حرف عطف مى‌آيد؛ مانند:((وَلَا تُطِعْ كُلَّ حَلَّافٍ مَّهِينٍ)هَمَّازٍ مَّشَّاء بِنَمِيمٍ)((قلم// ١٠ و ١١) و گاهى با حرف عطف؛ مانند:)(سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى(الَّذِى خَلَقَ فَسَوَّى)وَالَّذِى قَدَّرَ فَهَدَى)((أعلي// آيات ١ - ٣) . )

٦. َگاهى براى موصوف جمع، صفت مفرد آورده مى‌شود؛ مانند:((تَنزِيلًا مِّمَّنْ خَلَقَ الْأَرْضَ وَالسَّمَاوَاتِ الْعُلَى))(طه// ٤) . کلمه «السموات» جمع است و «العُلَي» که مفرد است، صفت آن قرارگرفته است.

٧. گاهى بر سر جمله‌اى که صفت واقع شده حرف واو داخل مى‌شود؛ مانند: (وَمَا أَهْلَكْنَا مِن قَرْيَةٍ إِلاَّ وَلَهَا كِتَابٌ مَّعْلُومٌ) (حجر// ٤) . جمله «و لها کتاب معلوم» صفت «قريه» است.

[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه (٤٢٢-٤٥٣)
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه (٢٣٣-٢٣٧)
[٣]خرمشاهي ، بهاء الدين ، ١٣٢٤ -;دانش نامه قرآن وقرآن پژوهى;جلد٢;صفحه (٢٢٤٦-٢٢٤٧)