«اخلاص» به معناى خالص‌کردن از هرگونه شائبه و خلط است. خواندن سوره اخلاص و اعتقاد به آن سبب حفظ دين و عقيده انسان از انحرافات و عيوب مي‌شود. به همين مناسبت، «اخلاص» نام گرفته است.

اين سوره خداى تعالى را به احديت ذات و بازگشت ما سوى اللَّه در تمامى حوائج وجوديش به سوى او و نيز به اين كه احدى نه در ذات و نه در صفات و نه در افعال شريك او نيست مى‌ستايد، و اين توحيد قرآنى، توحيدى است كه مختص به خود قرآن كريم است، و تمامى معارف (اصولى و فروعى و اخلاقى) اسلام بر اين اساس پى‌ريزى شده است.

سوره اخلاص بسيار فضيلت دارد و معادل يک سوم قرآن است. اين سوره در جواب درخواست گروهى از يهود نازل شده است که از پيامبر (ص) اوصاف خداوند را پرسيده بودند. اميرمؤمنان (ع) درباره اين سوره فرموده است: «قل هو الله احد» نَسَب‌نامه خدا است.

ويژگي‌هاى سوره اخلاص:

١. چهار آيه به عدد کوفى و بصرى و مدني، پنج آيه به عدد مکى و شامي، يازده يا پانزده کلمه و ٤٧ حرف دارد.

٢. در ترتيب نزول، بيست و دومين و در ترتيب مصحف شريف، يکصد و دوازدهمين سوره قرآن است که پس از سوره ناس و پيش از سوره نجم نازل شد.

٣. اين سوره، پيش از هجرت در مکه نازل شد و از سُوَر مکى است؛ ولى برخى اين سوره را مدنى دانسته و بعضى ديگر گفته‌اند اين سوره دو بار نازل شده است؛ يک بار در مکه و يک بار در مدينه.

٤. از نظر کميت از سُوَر مفصّل و از نوع قصار آن به شمار مى‌آيد.

٥. به گفته سيوطى سوره اخلاص از سُوَر جمعى‌النزول است و تمام آيات آن يکباره و به صورت مجموعى نازل شده است و آيه ناسخ در آن وجود ندارد.

نيز ر.ک: اسامى سوره اخلاص

[١]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه ٥٥٣
[٢]هاشم زاده هريسي ، هاشم ، ١٣١٧ -;شناخت سوره هاى قرآن;صفحه ٦٢٨و٦٢٧
[٣]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد٢٧;صفحه ٤٢٧
[٤]حجتي ، محمد باقر ، ١٣١١ -;پژوهشى درتاريخ قرآن كريم;صفحه ١٥٠
[٥]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد١;صفحه ٣١٥
[٦]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٩١
[٧]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ١٩٧
[٨]فخر رازي ، محمد بن عمر ، ٥٤٤ - ٦٠٦ق.;التفسيرالكبير;جلد٣١;صفحه ١٧٦و١٧٥
[٩]طبرسي ، فضل بن حسن ، ٤٦٨ - ٥٤٨ق;مجمع البيان فى تفسيرالقرآن;جلد٣١;صفحه ١٧٦
[١٠]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه ٥٥٣
[١١]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد٢٠;صفحه ٣٨٧