«مزّمّل» از ماده «زمل» به معناى گليم و جامه به خود پيچيده است. در آيه نخست اين سوره، پيامبر (ص) با اين تعبير خطاب شده است؛ آن هنگام که در آغاز بعثت، مشرکان در «دارالندوه» دعوتش را نپذيرفته و در فکر توطئه عليه او بودند. پيامبر (ص) غمگين و آزرده به خانه رفت و جامه به خود پيچيد و خوابيد؛ اما سروش الهى اين‌گونه او را نوازش داد و او را به برخاستن و عبادت شبانه در برابر سخنان و مخالفت‌هاي مشرکان و نيز به پذيرش مسئوليت سنگين نبوت فراخواند.

بدين سان، اين سوره رسول خدا (ص) را امر مى‌كند به اين كه نماز شب بخواند، تا به اين وسيله آماده و مستعد گرفتن مسئوليتى گردد كه به زودى به او محول مى‌شود، و آن قرآنى است كه به وى وحى خواهد شد، و دستورش مى‌دهد در برابر سخنان بيهوده‌اى كه دشمنان مى‌زنند، و شاعر و كاهن يا ديوانه‌اش مى‌خوانند صبر كند، و به نحوى پسنديده از آنان كناره‌گيرى نمايد. در اين آيات تهديد و انذارى هم به كفار شده، و حكم صبر را به همه مؤمنين تعميم داده، در آخر تخفيفى را كه براى رسول خدا (ص) و مؤمنين قائل شده ذكر مى‌كند.

اين سوره از نخستين سوره‌هايى است كه در اول بعثت نازل شده. حتى بعضى گفته‌اند: يا سومين يا چهارمين سوره‌اى است كه بر قلب مقدس نبى اكرم (ص) نازل شده است.

ويژگي‌هاى سوره مزمل:

١. به عدد اکثرمکتب‌هاى تفسيرى از جمله کوفى بيست آيه و به عدد بصرى هفده آيه (از برخى قاريان ١٨، ١٩ و ٢١ آيه هم نقل شده است) ، ٢٨٥ يا ٣٠٠ کلمه و ٨٣٨ يا ٨٥٣ حرف دارد.

٢. در ترتيب نزول، دومين يا سومين يا چهارمين و در مصحف شريف هفتاد و سومين سوره است.

٣. پس از سوره قلم و پيش از سوره مدّثّر در مکه پيش از هجرت نازل شد؛ مگر آيات ١٠، ١١ و ٢٠ که برخى از مفسران، اين سه آيه را مدنى دانسته‌اند.

٤. از سوره‌هاى مفصّل و از نوع طوال آن است که بخشى از يک حزب را تشکيل مى‌دهد.

٥. گفته‌اند شش آيه منسوخ دارد.

محتواى سوره مزمل:

١. دعوت به تلاوت قرآن، خواندن نماز و انفاق در راه خدا؛

٢. بيان سختى‌هاى روز قيامت براى منکران؛

٣. اشاره‌اى به طغيان و عصيان فرعون و سرنوشت شوم او.

[١]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد٢٠;صفحه ٦٠
[٢]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه ٤٨٦
[٣]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد١;صفحه ٣١٥
[٤]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه (٤٢-٤٤)
[٥]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ١٩٣
[٦]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد٢٥;صفحه ١٥٩
[٧]هاشم زاده هريسي ، هاشم ، ١٣١٧ -;شناخت سوره هاى قرآن;صفحه ٤٨٠
[٨]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٨٩