بعضى هم اين سوره را به نام «حم سجده» مى‌شناسند؛ زيرا يکى از چهار سوره عزائم و داراى سجده واجب است و براى تمايز اين سوره با سوره «سجده اولي»، «حم سجده» ناميده شده است.

اين سوره پيرامون اعراض كفار از كتابى كه بر آنان نازل شده، يعنى از قرآن كريم، سخن مى‌گويد. غرض اصلى سوره اين است و به همين جهت از همان ابتداى سوره اين معنا را خاطرنشان مى‌سازد، و بعد از هر چند آيه يك بار همان را متعرض مى‌شود. از اين روي، اولين آيه آن آيه تَنْزِيلٌ مِنَ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ... است، كه تا شش آيه مساله انكار كتاب را دنبال مى‌كند، سپس در آيه ٢٦ مجددا همين مطلب را متذكر شده مى‌فرمايد: وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لا تَسْمَعُوا لِهذَا الْقُرْآنِ... و براى نوبت سوم در آيه ٤٠ همين مطلب را از سر گرفته، مى‌فرمايد: إِنَّ الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي آياتِنا لا يَخْفَوْنَ عَلَيْنا... و دنبالش مى‌فرمايد: إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالذِّكْرِ لَمَّا جاءَهُمْ... و در اواخر سوره باز سخن از خدايى بودن قرآن نموده، مى‌فرمايد: قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ كانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُمْ بِهِ... . لازمه اعراض مشركين از كتاب خدا انكار اصول سه‌گانه دين است كه اساس دعوت حقه اسلام را تشكيل مى‌دهد، و آن عبارت است از وحدانيت خدا، نبوت خاتم الانبياء (ص) ، و معاد، و چون چنين لازمه‌اى در كار بود، لذا

در باره اين سه اصل مفصل سخن مى‌گويد، و در ضمن بشارت و انذار مى‌دهد. از روايات استفاده مى‌شود اين سوره در اوايل بعثت نازل شده و مضامين آياتش نيز بر اين معنا دلالت دارد، پس در نتيجه اين سوره مكى خواهد بود.

ويژگي‌هاى سوره فصلت:

١. اين سوره ٥٤ آيه به عدد کوفى، ٥٣ آيه به عدد حجازى، ٥٢ آيه به عدد بصرى و شامى، ٥٦ آيه طبق شمارش برخى از قاريان ديگر، ٧٩٦ کلمه و ٣٣٥٠ يا ٣٣٦٤ حرف دارد.

٢. در ترتيب نزول، شصت و يکمين و در قرآن کريم چهل و يکمين سوره است.

٣. پس از سوره مؤمن و پيش از سوره «شورى» و پيش از هجرت در مکه نازل شد.

٤. از نظر کميت، از سوره‌هاى مثانى و شامل اندکى بيش از يک حزب قرآن است.

٥. از سُوَر عزائم و داراى سجده واجب است.

٦. گفته‌اند آيه ٣٤ آن منسوخ است.

مطالب مهم سوره:

١. نزول قرآن و اوصاف آن؛

٢. آفرينش آسمان و زمين و جهان از ماده گازى شکل؛

٣. يادآورى سرنوشت عبرت‌انگيز قوم عاد و ثمود؛

٤. صحنه رستاخيز و زنده‌شدن آدميان و شهادت جوارح در دادگاه الهي؛

٥. آيات آفاقى و انفسى الهي.

نيز ر.ک: اسامى سوره فصّلت.

[١]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد١٧;صفحه ٣٥٨
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٤٣و٤١
[٣]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٨٦
[٤]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد١;صفحه ٣١٦
[٥]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ١٩٣
[٦]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد٢٠;صفحه ٢٠١
[٧]هاشم زاده هريسي ، هاشم ، ١٣١٧ -;شناخت سوره هاى قرآن;صفحه ٣٣٩
[٨]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه ٤١٣