فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٢٩٣
آيه ١٥٩ بقره
آيه كتمان
(آيه ١٥٩ بقره)
(آيه ١٥٩ بقره، در باره پنهان کردن حق)
به آيه ١٥٩ سوره بقره که در مذمت و سرزنش کتمانکنندگان حق نازل شده است آيه کتمان مىگويند:((إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى مِن بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِى الْكِتَابِ أُولَئِكَ يَلعَنُهُمُ اللّهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ) ؛ )كسانى كه نشانههاى روشن و رهنمودى را كه فرو فرستادهايم بعد از آنكه آن را براى مردم در كتاب توضيح دادهايم نهفته مىدارند آنان را خدا لعنت مىكند و لعنتكنندگان لعنتشان مىكنند.
جلال الدين سيوطى در شأن نزول اين آيه از ابنعباس نقل کرده است: چند نفر از مسلمانان همچون معاذ بن جبل و سعد بن معاذ و خارجة بن زيد از دانشمندان يهود درباره برخى مطالب تورات که با ظهور و بعثت پيامبر اسلام (ص) ارتباط داشت سؤالهايى کردند؛ ولى آنان واقع مطلب و حقيقت امر را کتمان کرده، توضيحى ندادند؛ لذا آيه مورد بحث نازل شد و مسئوليت کتمان حق را به آنها گوشزد کرد.
مقصود اين آيه، علماى يهود است؛ ولى اين معنا هرگز مفهوم آيه (يک حکم کلى و عمومى درباره کتمانکنندگان حق) را محدود نخواهد کرد؛ لذا در کتابهاى تفسيرى شيعه آمده است که اين آيه شامل کتمان فضايل اهلبيت (ع) نيز مىشود. و در برخى از روايات مراد از اين آيه، کتمان امامت و خلافت خاندان پيامبر (ص) بيان شده است.
درباره مذمت کتمان حق، در منابع اسلامى احاديث فراوانى هست. در کتابهاى اصول اين آيه از ادله حجيت خبر واحد به شمار آمده است؛ يعنى ماانزلنا مفهوم عام دارد و شامل احکام شرعى نيز مىشود، و احاديث منقول از معصومان (ع) از مصاديق بينات و هدي است.
[١]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد١;صفحه (٥٤٦-٥٥١)
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;لباب النقول فى اسباب النزول;صفحه ٢٠
[٣]سبحاني ، جعفر ، ١٣٠٨ -;الايمان والكفرفى الكتاب والسنة;جلد١;صفحه ٢٥٠
[٤]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد١;صفحه (٣٨٨-٣٩٢)