فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٢٨٩٨
سوره دوم قرآن
سوره بقره
(سوره دوم قرآن)
(دومين سوره قرآن)
لفظ «بقره» و داستان گاو بنىاسرائيل در اين سوره آمده است؛ لذا «بقره» ناميده شده است.
ويژگيهاى سوره بقره:
١. اين سوره، بنا به نقل فيروزآبادي، داراى ٢٨٦ آيه به عدد کوفى، ٢٨٥ آيه به عدد حجازى (سخاوى در جمال القرّاء: ٢٨٥به عدد مدنى اوّل و مدنى اخير و مکّى و شامي) ، ٢٨٧ آيه به عدد بصرى است، و تعداد کلمات آن ٦٣٢١ يا ٦١٢١ است، و ٢٥٥٠٠ يا ٢٦٢٥٦ حرف دارد.
٢. بزرگترين سوره قرآن و تقريباً ٢/٥ جزء و به اندازه يک دوازدهم کل قرآن است.
٣. نخستين سورهاى است که با حروف مقطعه آغاز شده است.
٤. بيشترين احکام فقهى قرآنى در آن بيان شده است.
٥. بقره در ترتيب نزول، هشتاد و هفتمين يا هشتاد و ششمين سوره قرآن است که پس از مطفّفين و پيش از أنفال فرو فرستاده شده، و در ترتيب مصحف شريف دومين سوره است.
٦. تمام آيات اين سوره در مدينه نازل شد؛ مگر آيه ٢٨١ که در حجةالوداع در سرزمين منى فرود آمد. بنا بر معيار زمانى در ضوابط مکى و مدنى، اين آيه نيز مدنى بهشمار ميآيد؛ بنابراين، همه سوره، مدنى است.
٧. در اين سوره ٢٦ آيه ناسخ و منسوخ وجود دارد.
محتواى سوره بقره:
١. مسائل اعتقادى؛
٢. احکام فقهي؛
٣. قرآنشناسى (اعجاز قرآن) ؛
٤. جهاد و مبارزه با دشمنان اسلام؛
٥. مسائل معنوى و اخلاقي؛
٦. داستان تغيير قبله؛
٧. داستان بنىاسرائيل، يهود و اهل کتاب؛
٨. داستان خلقت آدم و آغاز زندگى نسل بشر؛
٩. داستان برخى از پيامبران گذشته؛
١٠. داستان هاروت و ماروت، طالوت و جالوت؛
١١. گروهبندى و تقسيم مردم به مؤمنان، کافران و منافقان.
نيز ر.ک: اسامى سوره بقره.
[١]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه (١٣٣-١٥٧)
[٢]سخاوي ، علي بن محمد ، ٥٥٨-٦٤٣ق.;جمال القراء و كمال الاقراء;جلد١;صفحه ٤٣٧
[٣]زرقاني ، محمد عبد العظيم ، ١٩٤٨- م.;مناهل العرفان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٢٠١
[٤]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ١٩٤
[٥]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه (١٩١-١٩٢)و٤١
[٦]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد١;صفحه ٣١٧
[٧]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٨٣
[٨]هاشم زاده هريسي ، هاشم ، ١٣١٧ -;شناخت سوره هاى قرآن;صفحه (١٤٠-١٤٦)
[٩]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد١;صفحه ٥٨