ادعا شده است که از جمله آيات و سوره‌هاى منسوخ‌التلاوة، دو سوره «خلع» (به معناى ردّ و انکار) و «حفد» (به معناى شتاب و مسابقه) است. اين دو سوره جزء مصحف ابىّ بن کعب بوده است. و برخى گفته‌اند اين دو سوره اسمش از قرآن برداشته شد ولى حفظش از دل‌ها نرفت، يعنى نوع سومى از نسخ است که تلاوتش نسخ و حکمش باقى است.

متن سوره ادعايى «خلع» را چنين ذکر کرده‌اند:

«اللهم انا نستعينک و نستغفرک و نثنى عليک الخير و لا نکفرک و نخلع و نترک من يفجرک»

متن سوره «حفد» را نيز چنين دانسته‌اند:

«اللهم اياک نعبد و لک نصلى و نسجد، و اليک نسعى و نحفد، نخشى عذابک و نرجو رحمتک، ان عذابک بالکفار ملحق».

در اين باره نکات ذيل طرح شده است:

١. از هم‌گسيختگى و آشفتگى اين دو نص به خوبى نشان مى‌دهد چقدر از اسلوب بلاغى قرآن دور است.

٢. بر فرض پذيرش نزول اين عبارات توسط جبرئيل، بايد گفت جبرئيل نصوص فراوانى غير از قرآن همانند احاديث قدسى، اخبار غيبى و تعاليم احکام و مانند آن را بر پيامبر (ص) فرود مى‌آورد، و چه بسا اين نصوص از اين قسم باشند.

٣. قاضى ابوبکر، قرآن بودن اين دو سوره را انکار کرده و ديگران نيز نظريه او را تأييد کرده‌اند.

٤. اين عبارت را تنها ابىّ بن کعب در مصحف خود آورده است؛ چگونه ديگران از اين سوره آگاهى نيافتند؟ شايد اين عبارت‌ها نوعى دعا باشد.

٥. اگر جزء قرآن بود، چرا پيامبر اکرم (ص) همانند ديگر سوره‌ها آن‌ها را به کاتبان وحى ابلاغ نکرد و نگاشته نشده است؟ !

بنابر بعضى اخبار، پيامبر اکرم اين دعاها را در قنوت مي‌خوانده، ولى هيچ دلالتى بر اين ندارند که از سوره‌هاى قرآن هستند. ابيّ بن کعب هم هر شب آنها را در قنوت نماز مي‌خواند، از على (ع) هم نقل شده که در فجر، اين دعا را به قنوت مي‌خواند. از کسان ديگرى همچون عمر بن خطّاب، اميّة بن عبدالله بن خالد اموي، سعيد بن مسيّب تابعي، ابراهيم نخعي، عابد کوفي، حسن بصري، عطاء و زهرى نيز همين مطلب نقل شده است، و اينها همگى نشان مي‌دهد که اينها دعاى قنوت بوده است. گفته شده: پيامبر اکرم بر اثر واقعه اُحُد سخت متألّم بود و متجاوزان را لعنت مي‌فرمود، يا در واقعه بئر معونه تا يک ماه در قنوت نماز صبح بر کافران لعنت مي‌فرستاد، يا به سبب آزارى که از منافقان ديده بود لعنتشان مي‌کرد، که جبرئيل نازل شد: خداوند ترا نفرستاده که دشنام گو و لعنت‌گر خلق باشي، خداوند ترا به رحمت عالميان فرستاده نه عذاب آنها، و در پى آن آيه ١٢٨ سوره آل عمران نازل شد. از آن پس بود که جبرئيل دعاى قنوت را به پيامبر آموخت. و ابيّ بن کعب اين دو دعا را براى اينکه فراموش نکند در مصحف خود نوشته و بعد از وى گمان کرده‌اند که جزء مصحفش بوده است. به همين دليل اينها را معمولاً

به نام «سورة القنوت»، «دعاء قنوت»، «سورَتَى القنوت»، «دعاء الفجر» و يا مطلق «دعاء» هم گفته‌اند.

[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه ٣٧
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٨٥
[٣]عاملي ، جعفر مرتضي ، ١٩٤٤ -;حقايقى مهم پيرامون قرآن كريم;صفحه (٢٦٢-٢٦٤)
[٤]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد١;صفحه (٣٢٢-٣٢٣)
[٥]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه (٣٤٩-٣٥٣)