در اين سوره که روى سخنش با پيامبر (ص) است، پايه‌هاى سه‌گانه دين (توحيد، نبوت و معاد) مطرح و نيز حالت مردم در قبول و ردّ دعوت‌ها، و سرانجامِ مجرمان و پرهيزگاران را در قيامت بيان شده است.

خداوند در اين سوره نخست از مساله نبوت شروع كرده، حال مردم را در قبول و رد دعوت انبيا بيان مى‌كند كه نتيجه دعوت حق انبياء، احياى مردم است، و اين كه آنان در راه سعادت واقع شوند و حجت را بر مخالفين تمام كند، و به عبارت ديگر تكميل هر دو دسته مردم است، عده‌اى را در طريق سعادت، و جمعى را در طريق شقاوت.

آن گاه بعد از بيان مساله نبوت به مساله توحيد منتقل مى‌شود، و آياتى چند از نشانه‌هاى وحدانيت خدا را برمى‌شمارد، و سپس به مساله معاد منتقل شده، زنده شدن مردم را در قيامت براى گرفتن جزا، و جداسازى مجرمين از متقين را بيان نموده سپس سرانجام حال هر يك از اين دو طايفه را توصيف مى‌كند. و در آخر دوباره به همان مطلبى كه آغاز كرده بود برگشته، خلاصه‌اى از اصول سه‌گانه را بيان، و بر آن‌ها استدلال مى‌كند و سوره را ختم مى‌نمايد.

و از آيات برجسته و بسيار علمى اين سوره آيه إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ فَسُبْحانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْ‌ءٍ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ است، پس اين سوره شانى عظيم دارد، چون هم متعرض اصول سه‌گانه است و هم شاخه‌هايى كه از آن اصول منشعب مى‌شود. رواياتي هم از طريق شيعه و سنى آمده كه فرمودند: براى هر چيزى قلبى است، و قلب قرآن سوره يس است.

ويژگي‌هاى سوره يس:

١. داراى ٨٣ آيه به عدد کوفى، ٨٢ آيه به عدد قاريان ديگر، ٧٢٩ يا ٧٣٣ کلمه و ٣٠٠٠ يا ٣٠٦٨ حرف است.

٢. در ترتيب نزول، چهل و يکمين و در مصحف شريف سى و ششمين سوره است.

٣. پس از سوره جن و پيش از سوره فرقان قرار دارد.

٤. مکى است؛ جز آيه ٤٥ که مدنى است.

٥. از نظر کمّيّت از سور مثانى، و شامل حدود يک حزب قرآن است.

٦. نوزدهمين سوره‌اى است که با حروف مقطعه آغاز شده است.

٧. گروهى از مفسران معتقدند در اين سوره نسخى واقع نشده است؛ در مقابل، دسته‌اى ديگر گفته‌اند يک آيه از اين سوره نسخ شده است.

مهم ترين مطالب سوره يس:

١. بيان عظمت و اهميت قرآن در قالب سوگند به آن؛

٢. رسالت و نبوت عامه و خاصه؛

٣. داستان پيامبران شهر انطاکيه و شخصى که براى ارشاد به آن ديار رفت؛

٤. خداشناسى و نشانه‌هاى قدرت و عظمت خداوند؛

٥. رستاخيز و حشر و نشر و کيفيت زنده شدن مردگان؛

٦. سخن گفتن اعضا و جوارح در قيامت؛

٧. اراده تکوينى الهي.

نيز ر.ک: اسامى سوره يس.

[١]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد١٧;صفحه ٦٢
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه (١٩٤-٤٣)و٦٣و٤٩و٤٣
[٣]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد١٨;صفحه ٣٠٧
[٤]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد١;صفحه ٣١٥
[٥]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ١٩٣
[٦]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٨٦
[٧]هاشم زاده هريسي ، هاشم ، ١٣١٧ -;شناخت سوره هاى قرآن;صفحه (٣١٣-٣١٥)
[٨]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه ٣٩٠