خداوند در يازده آيه اول اين سوره، صفات مؤمنان از قبيل: خشوع در نماز، اِعراض از لغو، پرداخت زکات، حفظ عفت و امانتدارى را بيان مى‌کند و سپس به خلقت انسان، نعمت‌هاى خدا، دعوت انبيا و معاد مى‌پردازد. به مناسبت ذکر اوصاف مؤمنان در اين سوره و ذکر واژه «مؤمنون» در آيه نخست، نام سوره را «مؤمنون» نهاده‌اند. و به مناسبت کلمه آغازين سوره، به آن سوره «قد أفلَحَ» هم گفته مي‌شود.

مضمون اين سوره دعوت به ايمان به خدا و روز قيامت است و فرق‌هاي ميان مؤمنان و كفار شمرده شده است. صفات پسنديده و فضايى كه در مؤمنان و رذائل اخلاقى و اعمال زشتى كه در كفار هست ذكر شده و به دنبالش مژده‌ها و بيم‌ها داده كه بيم‌هاى آن متضمن ذكر عذاب آخرت و بلاهاى دنيايى است. بلاهايى كه امت‌هاى گذشته را به خاطر تكذيب دعوت حق از بين برد و منقرض ساخت. و از دوران نوح (ع) گرفته از هر امتى نمونه‌اى ذكر كرده، تا به عيسى (ع) رسيده است. گفته شده: سياق آيات اين سوره شهادت مى‌دهد كه اين سوره مكى است‌

ويژگي‌هاى سوره مؤمنون:

١. داراى ١١٨ آيه به عدد کوفى، ١١٩ آيه به عدد قاريان ديگر، ١٨٤٠ کلمه و ٤٨٠٢ حرف است.

٢. در ترتيب نزول، هفتاد و چهارمين و در مصحف شريف بيست و سومين سوره است.

٣. پس از سوره انبيا و پيش از سوره سجده در مکه و پيش از هجرت نازل شد.

برخى تنها آيه ٤ را که درباره تشريع زکات است مدنى دانسته‌اند؛ ولى در پاسخ مى‌توان گفت اصل تشريع زکات، در مکه بوده است؛ هرچند دستور جمع آورى و ساير احکام آن در مدينه قانونگذارى شد.

٤. گفته‌اند دو آيه منسوخ دارد.

٥. از نظر کمّيّت، از سُوَر مئين و اندکى کمتر از نيم جزء قرآن است.

مطالب مهم سوره مؤمنون:

١. اوصاف مؤمنان و نشانه‌هاى ايمان؛

٢. آفرينش انسان؛

٣. داستان کشتى حضرت نوح (ع) ؛

٤. داستان حضرت موسى و هارون (ع) و فرعون؛

٥. بيان برخى از نعمت‌هاى الهى؛

٦. معاد و مسئله حساب و ميزان….

[١]سخاوي ، علي بن محمد ، ٥٥٨-٦٤٣ق.;جمال القراء و كمال الاقراء;جلد١;صفحه ٤٤٩و١٨١
[٢]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد١٥;صفحه ٥
[٣]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٨٥
[٤]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٦٣و٤٣
[٥]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ١٩٣
[٦]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه ٣٢٩
[٧]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد١٤;صفحه ١٨٩
[٨]هاشم زاده هريسي ، هاشم ، ١٣١٧ -;شناخت سوره هاى قرآن;صفحه ٢٥٦
[٩]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد١;صفحه ٣١٦