«بَيِّنه» به معناى دليل روشن و حجت آشکار است. اين سوره بيانگر رسالت عام پيامبر (ص) درباره مشرکان، يهود و نصارى و ساير اهل کتاب و دعوت او از همه بشر به آيين حقّ است؛ و صلاح جامعه انسانى را در سايه اعتقاد و عمل، و گرايش مشرکان و اهل کتاب به ايمان توحيدى را در سايه آمدن «بينه» مى‌داند و خود حضرت محمد (ص) نمونه و مصداقى از اين حجّت آشکار براى انديشه‌ها و اديان است؛ به همين جهت «بيّنه» نام سوره شده است.

براساس اين سوره، عموميت رسالت آن جناب مقتضاى سنت الهى، يعنى سنت هدايت است، همان سنتى كه در بيان آن فرموده: إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً، وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلا فِيها نَذِيرٌ و بر عموميت دعوت آن جناب استدلال كرده، به اينكه دعوت آن حضرت متضمن صلاح مجتمع انسانى است، عقايد و اعمال افراد و جوامع را صالح مى‌سازد.

ويژگي‌هاى سوره بيّنه:

١. هشت آيه به عدد اکثر مکتب‌هاى تفسيري، نُه آيه به عدد بصري، ٩٤ يا ٧٤ کلمه و ٣٩٢، ٣٩٩ يا ٤٠٤ حرف دارد.

٢. يکصدمين سوره در ترتيب نزول، و نود و هشتمين سوره در مصحف شريف است و پس از سوره طلاق و پيش از سوره حشر نازل شد.

٣. برخي بر اين باورند اين سوره هم با نزول در مكه مى‌سازد و هم نزول در مدينه، هر چند كه از نظر سياق به مدنى بودن شبيه‌تر است. و عده‌اي معتقدند اين سوره يکباره و به طور مجموع در مدينه فرود آمده است و آيه مکى ندارد. برخى مفسران، اين سوره را مکى دانسته‌؛ ولي مخالفان مي‌گويند: اين نظر، مخالف محتوا و سياق آيات سوره بيّنه است؛ چون آيات اين سوره نسبتاً طولانى و بلند است.

٤. از نظر کميت از سور مفصّل و در گروه اوساط قرار گرفته است.

٥. نسخى در آيات آن نيست.

اين سوره نام‌هاى ديگرى مانند لم يکن، اهل کتاب، قيامت، قيّمه و بريّه دارد.

محتواى سوره بيّنه:

١. درخواست برهان و بيّنه از رسول خدا (ص) و انکار و کفر ورزيدن مشرکان پس از ارائه بيّنه و برهان؛

٢. تقسيم مشرکان به گروه عنودى که در کفر فرورفته و جايگاه آنان جهنم است و گروه ايمان آورده که به بهشت برين نائل خواهند شد.

[١]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه ٥٣٣
[٢]هاشم زاده هريسي ، هاشم ، ١٣١٧ -;شناخت سوره هاى قرآن;صفحه ٥٧٥و٥٧٤
[٣]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد٢٧;صفحه ١٩٥
[٤]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٩٠
[٥]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد١;صفحه ٣١٧
[٦]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ١٩٦