فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٢٧٦٩
سوره الم نشرح
سوره انشراح
(سوره الم نشرح)
(نود و چهارمين سوره قرآن)
«انشراح» به معناى گشاده و وسيع شدن است. شرحصدر و فراخى سينه کنايه از ظرفيت زياد براى دريافت حقايق و تحمل سختىهاى راه دعوت است. در آيه نخست خداوند عطاى چنين شرحصدرى را به پيامبر (ص) بيان و او را به کار مستمر و پيگير دعوت مىکند و نويد مىدهد که با سختى، آسانى است. اين سوره به تناسب مطالب مذکور «انشراح»، «شرح» يا «الم نشرح» نام گرفته است.
در اين سوره رسول خدا (ص) امر ميشود كه كمر خدمت در راه خدا ببندد، و به سوى او رغبت كند، و به اين منظور نخست منتهايى كه بر او نهاده تذكر مىدهد، گفته شده اين سوره هم مىتواند مكى باشد و هم مدنى، ولى سياق آياتش به مدنى بودن سازگارتر است.
در بعضى از روايات وارده از ائمه اهل بيت (عليهم السلام) نقل شده كه فرمودهاند: سوره و الضحى و سوره ا لم نشرح يك سورهاند.
ويژگيهاى سوره انشراح:
١. پس از سوره «ضحى» و پيش از سوره «عصر» نازل شده است.
٢. در مکّى يا مدني بودنش اختلاف است.
٣. هيچ آيه منسوخى ندارد.
٤. هشت آيه، ٢٦ يا ٢٧ کلمه و ١٠٢، ١٠٣ يا ١٠٥ حرف دارد.
٥. در ترتيب نزول، دوازدهمين و در مصحف شريف نود و چهارمين سوره قرآن است.
اين سوره از نظر فقهى و تلاوت در رکعت اول و دوم نماز، سوره مستقلى نيست؛ بلکه به ضميمه سوره ضحى يک سوره بهشمار مىآيد.
محتواى سوره انشراح:
١. شرحصدر، موهبتى الهى است؛
٢. امدادهاى غيبى و آسان ساختن بار سنگين رسالت؛
٣. دستور به مجاهدت و خودسازي؛
٤. وجود راحتى همراه با هر سختي.
[١]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٩٠
[٢]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ١٩٣
[٣]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد١;صفحه ٣١٥
[٤]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;صفحه ٥٢٦
[٥]هاشم زاده هريسي ، هاشم ، ١٣١٧ -;شناخت سوره هاى قرآن;صفحه ٥٥٩
[٦]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد٢٧;صفحه ١١٧
[٧]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد٢٠;صفحه ٣١٣