آيه اول به «شق‌القمر» و دوپاره شدن ماه بنا به درخواست مشرکان از پيامبر اسلام (ص) به عنوان معجزه و نشانه‌اى از قدرت خدا اشاره کرده و نام سوره نيز از همين آيه گرفته شده است.

اين سوره به جز دو آيه از آخرش كه متقين را وعده بهشت و حضور در نزد خداى تعالى مى‌دهد بقيه آياتش يكسره به انذار، تهديد، و بيم دادن دروغگويان بهانه‌جو پرداخته و از هلاکت امت‌هاى تکذيب‌کننده گذشته، همچون: قوم نوح، عاد، ثمود، لوط و آل‌فرعون شاهد آورده است.

خداوند در اين سوره نخست به معجزه شق القمر اشاره مى‌كند، كه رسول خدا (ص) آن را به خاطر مطالبه قومش آورد. و سپس مى‌فرمايد كه: همان قوم او را ساحر خواندند، و نبوتش را تكذيب نموده هم چنان هواهاى نفسانى را پيروى كردند، با اين كه خبرهاى تكان دهنده‌اى از اخبار روز قيامت و از داستان‌هاى امم منقرض شده در گذشته بگوششان خورد.

آن گاه دوباره به نقل پاره‌اى از آن داستان‌ها بر مى‌گردد، اما پيداست كه با خشم و عتاب آن‌ها را نقل مى‌كند و بد حاليشان در روز قيامت هنگام بيرون شدن از قبرها و حضورشان را براى حساب خاطرنشان مى‌سازد.

و سپس به داستان هايى از قوم نوح، عاد، ثمود، قوم لوط، و دودمان فرعون، و عذابهاى دردناكى كه به خاطر تكذيبشان پيامبران را بر سر آنان آمد، پرداخته، مى‌فرمايد: قوم پيامبر اسلام نزد خدا عزيزتر از آنان نيستند، و ايشان هم مانند آن‌ها نمى‌توانند خدا را عاجز سازند، و در آخر همانطور كه گفتيم سوره را با بشارت به متقين ختم مى‌كند.

ويژگي‌هاى سوره قمر:

١. داراى ٥٥ آيه، ٣٤٢ کلمه و ١٤٢٠، ١٤٢٣ يا ١٤٧٠ حرف است.

٢. در ترتيب نزول، سى و هفتمين و در قرآن کريم پنجاه و چهارمين سوره است.

٣. پس از سوره طارق و پيش از سوره ص، در مکه پيش از هجرت نازل شد؛ به جز آيات ٤٤ تا٤٦ که در مدينه نازل شده‌اند.

٤. از نظر کمّيّت، از سوره‌هاى مفصّل قرآن و از نوع طوال آن و شامل حدود نيم حزب قرآن است.

٥. گفته شده آيه ٦ اين سوره با آيه سيف نسخ شده است.

واژه «قمر» ٢٧ بار در قرآن به کار رفته است. در آيه اول اين سوره به معجزه بزرگ پيامبر اکرم (ص) «شق القمر» و دو نيم شدن کره ماه اشاره شده است.

مطالب مهم سوره:

١. معجزه شق‌القمر؛

٢. کيفيت حشر کافران و سرنوشت نيکوکاران و بدکاران؛

٣. بخش‌هايى از تاريخ پرماجراى حضرت نوح (ع) ؛

٤. بخش‌هايى از تاريخ اقوام و ملت‌هاى گذشته همچون قوم عاد، ثمود، لوط و آل فرعون؛

٥. آسان‌فهمى قرآن؛

٦. ثبت و ضبط دقيق تمام اعمال و رفتار بشر براى محاسبه در جهان ديگر.

نيز ر.ک: اسامى سوره قمر.

[١]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد١٩;صفحه ٥٥
[٢]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٨٧
[٣]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ١٩٥و(٤١-٤٢)
[٤]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد١;صفحه ٣١٥
[٥]هاشم زاده هريسي ، هاشم ، ١٣١٧ -;شناخت سوره هاى قرآن;صفحه ٤٠٣
[٦]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه ٤٤٥
[٧]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ١٩٣
[٨]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد٢٣;صفحه ٣