خداوند در آغاز اين سوره، از پيروزى روم پس از شکست خوردن از ايران خبر مى‌دهد. اين پيشگويى و حادثه مربوط به صدر اسلام است و در واقع به پيروزى امت مسلمان پس از شکست از دو اَبَرقدرت آن‌روز جهان، نويد مى‌دهد و تقويتى است براى مسلمانان آن‌روز که مورد آزار مشرکان مکه قرار داشتند، و آينده‌اى تابناک را در افق حيات بشرى نشان مى‌دهد.

بعد از بيان اين نويد و وعده به مسلمانان، منتقل مى‌شود به وعده‌گاه اكبر كه قيامت و يوم الوعدش گويند، روزى كه تمامى افراد و اقوام در آن روز به سوى خدا بازمى‌گردند، آن گاه به استدلال بر مساله معاد پرداخته، سپس كلام را به آيات ربوبيت معطوف مى‌دارد و صفات خاصه خدا را برمى‌شمارد، و در آخر، سوره را با وعده نصرت به رسول گرامى‌اش ختم مى‌كند، و در فرا رسيدن اين وعده تاكيد بليغ نموده و مى‌فرمايد: فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَ لا يَسْتَخِفَّنَّكَ الَّذِينَ لا يُوقِنُونَ؛ صبر كن كه وعده خدا حق است، و كسانى كه يقين ندارند تو را در كارت سست نسازند. در چند آيه قبل نيز فرموده بود: كانَ حَقًّا عَلَيْنا نَصْرُ الْمُؤْمِنِينَ‌؛ يارى ما براى مؤمنين حقى است بر ما.

پس معلوم شد كه غرض سوره وعده دادن قطعى خدا به يارى دين است، و اگر قبل از بيان اين غرض، مساله وعده غلبه روم را در چند سال بعد ذكر كرد، براى اين است كه مؤمنين وقتى ديدند كه وعده غلبه روم عملى شد، يقين كنند كه وعده ديگر خدا نيز عملى خواهد شد، و نيز يقين كنند كه وعده آمدن قيامت هم، مانند ساير وعده‌هايش عملى مى‌شود، آرى عقل هر عاقلى حكم مى‌كند كه وقتى خداى تعالى دو تا از وعده‌هايش را عملى كرد ساير وعده‌هايش نيز عملى مى‌شود، و بايد از خطرهايى كه وعده آن را مى‌دهد بر حذر بود.

ويژگي‌هاى سوره روم:

١. داراى ٦٥ آيه به عدد مکى و مدنى و شصت آيه به عدد ديگر مکاتب (عدد اخير، مشهور و صحيح‌تر مى‌نمايد) ٨٠٧، ٨١٩ يا ٨٢٠ کلمه و ٣٥٣٤ يا ٣٥٣٠ حرف است.

٢. در ترتيب نزول، هشتاد و چهارمين سوره و سوره سى‌ام قرآن کريم است و پس از سوره انشقاق و پيش از سوره عنکبوت در مکه نازل شد؛ به جز آيه ١٧ که مدنى است.

٣. از نظر کميت از سور مثانى و حدود يک حزب از قرآن است.

٤. گفته‌اند يک آيه منسوخ دارد.

مطالب مهم سوره روم:

١. پيشگويى از پيروزى روميان بر ايرانيان؛

٢. بيان آيات عظمت خداوند در آسمان و زمين و در وجود انسان‌ها؛

٣. بيان توحيد فطرى، پس از ذکر ادلّه آفاقى و انفسى؛

٤. شرح و تبيين حالات افراد بى‌ايمان و گنهکار؛

٥. اشاره به بخشى از قوانين و سنت‌هاى الهى در جامعه؛ مانند قانون زوجيّت و مودّت.

[١]سخاوي ، علي بن محمد ، ٥٥٨-٦٤٣ق.;جمال القراء و كمال الاقراء;جلد١;صفحه ٤٥٢
[٢]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه ٣٦٥
[٣]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٨٥
[٤]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد١٦;صفحه ٣٥٣
[٥]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ١٩٣
[٦]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٤١
[٧]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد١;صفحه ٣١٦
[٨]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد١٦;صفحه ١٥٤