فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٢٦٢٧
سوره ٠٠٨
سوره اَنفال
(سوره ٠٠٨)
(هشتمين سوره قرآن)
«أنفال» به معناى منابع و ثروتهاى عمومى در طبيعت (جنگل، دريا و معدن) است. در نخستين آيه اين سوره حکم ثروتهاى عمومى و اينکه از آن کيست و چگونه و در چه راهى مصرف مىشود بيان شده است. اين سوره پس از هجرت به مدينه و وقوع جنگ بدر در ماه رمضان، در سال دوم هجرى نازل شده است.
به دو دليل به اين سوره «انفال» مىگويند:
١. واژه «انفال» در آغاز اين سوره دو بار بهکار رفته و در هيچ جاى ديگر قرآن نيامده است.
٢. احکام انفال و ثروتهاى عمومى در اين سوره آمده است.
از سياق آيات اين سوره بدست مىآيد كه اين سوره در مدينه و بعد از واقعه جنگ بدر نازل شده، به شهادت اين كه پارهاى از اخبار اين جنگ را نقل مىكند و مسائل متفرقهاى در باره جهاد و غنيمت جنگى و انفال و در آخر امورى را مربوط به هجرت ذكر مىنمايد
ويژگيهاى سوره انفال:
١. اين سوره ٧٥ آيه به عدد کوفي، ٧٦ آيه به عدد حجازى و بصرى، ٧٧ آيه به عدد شامي، ١٢٤٤ يا ١٢٩٥ کلمه و ٥٣٨٨ يا ٥٢٨٠ حرف دارد.
٢. در ترتيب نزول، هشتاد و هشتمين سوره قرآن است که پس از سوره بقره و پيش از سوره آل عمران نازل شد و در مصحف موجود هشتمين سوره قرآن است.
٣. از سورههاى مدنى است، مگر آيات ٣٠ تا ٣٦.
٤. از نظر کميت، به مقدار نيم جزء از قرآن است.
٥. نخستين سوره از سور مثانى است.
٦. شش آيه ناسخ و منسوخ دارد.
نام ديگر اين سوره، «بدر» است؛ زيرا داستان جنگ بدر در اين سوره بيان شده است. برخى گفتهاند چون اين سوره در جنگ بدر نازل شد به آن بدر گفتهاند.
مباحث مهم و اساسى سوره انفال:
١. بيان دو حکم مهم حکومتى و اقتصادي:
أ) احکام انفال و ثروتهاى عمومي؛
ب) احکام خمس و موارد مصرف آن.
٢. ماجراى جنگ بدر؛
٣. صلح و آشتى ميان مسلمانان؛
٤. اطاعت از رهبرى و محور بودن نظريات او؛
٥. ضرورت آمادگى رزمى با تمام توان در مقابل دشمن؛
٦. موارد جنگ و صلح و شرايط و معيارهاى آنها؛
٧. صبر و استقامت در برابر دشمن.
[١]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه ٢٢٢
[٢]سخاوي ، علي بن محمد ، ٥٥٨-٦٤٣ق.;جمال القراء و كمال الاقراء;جلد١;صفحه ٤٤٠
[٣]هاشم زاده هريسي ، هاشم ، ١٣١٧ -;شناخت سوره هاى قرآن;صفحه ١٧٤
[٤]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد٧;صفحه ٧٧
[٥]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٨٤
[٦]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٥٨و٤١
[٧]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ١٩٤
[٨]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد١;صفحه ٣١٧
[٩]زرقاني ، محمد عبد العظيم ، ١٩٤٨- م.;مناهل العرفان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٢٠١
[١٠]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد٩;صفحه ٥