كلمه سوره به معناى پاره‌اى از كلمات و جمله‌بندى‌هايى است كه همه براى ايفاى يك غرض ريخته شده باشد؛ اين كلمه از كلماتى است كه قرآن كريم آن را وضع كرده و هر دسته از آياتش را يك سوره ناميده، و استعمال آن در كلام خداى تعالى مكرر آمده است.

با توجه به اختلاف در منشأ اشتقاق کلمه «سوره» معانى لغوى گوناگونى براى آن ذکر شده است که با معناى اصطلاحى سوره ارتباط خاصى دارند و هريک وجهي را براي نامگذاري آن بيان مي‌نمايد.

معانى لغوى سوره:

١. سوره، کوچک شده و تسهيل يافته «سؤره» مهموز و به معناى نيم‌خورده و باقى‌مانده آشاميدنى در ظرف است و چون «سوره» پاره‌اى از قرآن است آن را «سوره» ناميده‌اند.

٢. سوره، از «سور البلد» به معناى حصار شهر است و چون سوره، آياتى را احاطه کرده است، آن را سوره ناميدند. طبق اين معنا سوره قطعه‌اي از يک کلام است که محتواي خود را جمع کرده باشد؛ همانگونه که ديوار شهر (سور البلد) شهر را در بر دارد، بخشي از معارف و مضاميني را هم که با حصاري محدود شده باشد، سوره گويند. (قرآن در قرآن، جوادي آملي، ج١، ص١٣١)

٣. سوره از «سوار» و معرّب دستواره يا دستبند است و چون سوره قرآن مانند دستواره‌اى آياتى از قرآن را دربرگرفته، سوره ناميده شده است.

٤. سوره به معناى رتبه، درجه، مقام و منزلت رفيع است و چون کلام الهى شرف، منزلت و پايگاهى بلند و رفيع دارد و هر سوره‌اي از سور قرآن، درجه‌اي از درجات معارف الهي است. به همين جهت در باره بهشت وارد شده که درجات آن به عدد آيات قرآن کريم است و به قاري قرآن گفته مي‌شود: اقرء وارق بخوان و بالا برو.

٥. سوره از «تسور» به معناى تصاعد و ترکيب است و چون سوره‌هاى قرآن روى هم قرار گرفته‌اند لذا آن‌ها را سوره مى‌نامند.

همانگونه که اشاره شد، درباره معناى اصطلاحى سوره گفته‌اند سوره بخشى از آيات قرآن است که آغاز و انجام دارد. برخى ديگر گفته‌اند سوره بخشى از آيات قرآن است که ميان دو «بسمله» قرار دارد.

لغت «سوره» به نظر علماى اسلامي، عربى اصيل است و ابن‌السبکي، ابن‌دريد، ابن‌حجر و سيوطي، هيچ يک آن را جزء لغات بيگانه (معرّب) نياورده‌اند؛ ولى برخى از مستشرقان آن را از واژه عبرى «شورا» به معناى ترتيب، صف، رديف و مرتبه دانسته‌اند. دسته ديگر نيز آن را از واژه سريانى «صورتا» به معناى نص به شمار آورده‌اند.

[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه (٢٦٣-٢٦٤)
[٢]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٧٧
[٣]جفري،آرتور،١٨٩٢-١٩٥٩م.;واژه هاى دخيل درقرآن;جلد١;صفحه ٢٧١
[٤]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;صفحه ٢٦٥
[٥]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ١٨٦
[٦]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه (٨٤-٨٥)
[٧]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد١٥;صفحه ٧٨