گروهى از قاريان، قرائت حمزه (ابوالحسن يا ابوعماره حمزة بن حبيب بن عمارة بن اسماعيل زيّات تميمى کوفى (٨٠ - ١٥٦ق) ) را با واسطه و بدون واسطه روايت کرده‌اند که عبارتند از: ابراهيم بن ادهم؛ ابراهيم بن اسحق؛ سليم بن عيسى (که ضابط‌ترين اصحاب حمزه بود) ؛ سفيان ثورى؛ شريک بن عبدالله؛ شعيب بن حرب؛ زکريا بن يحيى؛ على بن صالح؛ جريربن عبدالحميد؛ يحيى بن مبارک يزيدى؛ خالدبن يزيد؛ عايذ بن ابى‌عايذ؛ کسائى؛ حسن بن عطيه؛ عبدالله بن موسى عنبسى؛ خلف بزار؛ خلاّد.

از ميان اين جمع، راويان معروف قرائت حمزه، خلف و خلاّد هستند که توسط سُلَيم بن عيسى قرائت او را روايت کرده‌اند. ما به معرفى اين دو تن مى‌پردازيم:

١. خَلَف: ابومحمد خَلَف بن‌هشام بن ثعلب اسدى بغدادى بزار (١٥٠ - ٢٢٩ق) از سيزده سالگى به تحصيل علم مشغول شد و در بيست سالگى قرآن را حفظ کرد و چنان‌که ابن‌اشته مي‌گويد، وى به جز در ١٢٠ مورد، از قرائت حمزه پيروى مى‌کرد. دارقطنى گفته است: خلف مردى فاضل و پارسا بود.

نويسندگان، خلف را مردى آگاه به قرائت و عالمى بزرگ و پارسا معرفى کرده ولى از لحاظ حديث، او را داراى آگاهى کافى ندانسته‌اند.

٢. خلاّد: ابوعيسى خلاّد بن خالد صيرفى شيبانى کوفى (م ٢٢٠ق) به گواهى ابوعمرو داني، مهم‌ترين و مطمئن‌ترين اصحاب سُلَيم در نقل و روايت قرائت حمزه بود. در مجموع خلاد مردى آگاه و محقق و عالم به تجويد در قرائت قرآن بوده که قرائت را عرضاً از سُلَيم بن عيسى اخذ کرده است.

نيز ر.ک: قرائت حمزة بن حبيب زيّات.

[١]داني ، عثمان بن سعيد ، ٣٧١ - ٤٤٤ق.;التيسيرفى القراءات السبع;صفحه ٦
[٢]ابن جزري ، محمد بن محمد ، ٧٥١ - ٨٣٣ق.;النشرفى القراءات العشر;جلد١;صفحه (١٥٨-١٦٧)
[٣]خويي ، ابوالقاسم ، ١٢٧٨ - ١٣٧١;البيان فى تفسيرالقرآن;صفحه ١٥١
[٤]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد٢;صفحه ٢١٨
[٥]زرقاني ، محمد عبد العظيم ، ١٩٤٨- م.;مناهل العرفان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٤٥٧
[٦]زنجاني ، ابو عبد الله بن نصر الله ، ١٣٠٩ - ١٣٦٠ق.;تاريخ القرآن;صفحه ١٦٧
[٧]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٢٥٣
[٨]عمر ، احمد مختار;معجم القراءات القرآنية;جلد١;صفحه ٩١
[٩]ابو زرعه ، عبد الرحمان بن محمد ، - ٤١٠ق;حجة القراءات;صفحه ٥٩
[١٠]قسطلاني ، احمد بن محمد ، ٨٥١ - ٩٢٣ق.;لطائف الاشارات لفنون القراءات;صفحه ١٠٣
[١١]دمياطي ، احمد بن محمد ، - ١١١٧ق.;اتحاف فضلاءالبشربالقراءات الاربعة عشر;صفحه ٢٦