فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٢٢٦٣
خط عربي
خط عربي
(از رسمالخطهاى قرآنى)
سابقه خط ميان اعراب شبه جزيره عربستان به پيش از اسلام برمىگردد؛ تا جايى که به دلايل و قرائن بسيار ادعا شده است که مردم جنوب جزيرةالعرب (يمن) هزار سال پيش از ميلاد حضرت مسيح (ع) هم نوشتن را مىدانستند.
درباره ريشه خط عربى و خاستگاه آن قضاوت قطعى و مطمئنى وجود ندارد؛ زيرا تاريخ اعراب جاهلى و روابط آنها با همسايگانشان در هيچ اثر و نوشته تاريخى مربوط به آن زمان نيامده است و اندک اطلاعات موجود نيز با استفاده از گفتههاى شاعران و روايات و منقولات شفاهى است؛ اما به طور کلى درباره خاستگاه خط عربى دو گرايش هست:
گرايش اول مربوط به مورخان است که با استفاده از اخبار و احاديث، منشأ خط عربى را سرزمين يمن، عراق يا حيره و انبار يا اقوامى در خود شبهجزيره دانستهاند.
گرايش دوم مربوط به محققانى است که با استفاده از شيوههاى نوين تحقيق علمى و بررسى کتيبهها، نوشتهها، مسکوکات و ديگر آثار باقىمانده در اين باره اظهارنظر کرده و ريشههاى اصلى آن را خط مصرى، خط فينيقى و خط آرامى دانستهاند.
نوشتههاى دوران جاهليت بهطور کلى به دو نام «مسند» و «نبطى» خوانده شدهاند. به موازات پيشرفت جغرافيايى اسلام، خط عربى نيز رواج فراوانى يافت و بهتدريج خطهاى رايج در کشورهاى مصر، سوريه، الجزيره، عراق، آفريقا، ايران و… را نسخ کرد و خود جايگزين آنها شد؛ به طورى که قلمرو نفوذش در شرق تا به چين و در غرب به بخشهايى از اروپا امتداد يافت.
عربي، فارسى و ترکى مهمترين زبانهايى هستند که به خط عربى نگاشته مىشوند.
پس از آن که خط عربى به عنوان خط رسمى اسلام پذيرفته شد و اقوام بسيارى با ذوقها و سليقههاى مختلف در نوشتههاى خود از آن استفاده کردند، تطورات بسيار يافت و از جمله خط کوفى و خط نسخ پديد آمد و هرکدام با گذشت زمان رشد و تعالى بسيار يافت.
[١]شاهين ، عبد الصبور;تاريخ القرآن;صفحه (٦١-٦٨)
[٢]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه (٤٨٩-٤٩٣)
[٣]بياتي ،حسن قاسم حبش;رحلة المصحف الشريف من الجريدالى التجليد;صفحه ١٦
[٤]حمد،غانم قدوري;رسم المصحف دراسة لغويه تاريخيه;صفحه (١٥-٩٥)
[٥]فضايلي ، حبيب الله ، ١٣٠٢ - ١٣٧٦;اطلس خط;صفحه (٢٧-١٠٩)
[٦]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٣٥٧