فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٢٢٥٣
خطاب مفرد به لفظ جمع
خطاب مفرد به لفظ جمع
(خطاب کردن شيء واحد به لفظ جمع)
قرآن در برخى موارد با آوردن لفظ جمع، مفردى را در نظر گرفته است؛ مانند:
١. (يَا أَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا… فَذَرْهُمْ فِى غَمْرَتِهِمْ حَتَّى حِينٍ) ؛ «اى پيامبران از چيزهاى پاكيزه بخوريد و كار شايسته كنيد… پس آنها را در ورطه گمراهىشان تا چندى واگذار» (مؤمنون//٥١-٥٤) .
خطاب آيات، به صيغه جمع، و مخاطب پيامبر خدا (ص) است؛ زيرا هيچ پيامبرى همزمان با آن حضرت و پس از وى نبوده است؛ بنابراين، خطاب «يا أيّها الرسل» به معناى «يا أيّها الرسول» است.
٢.((وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُواْ بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُم بِهِ وَلَئِن صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِّلصَّابِرينَ))(نحل// ١٢٦) که با صيغه جمع، خطاب به پيامبر اسلام (ص) است؛ به دليل آيه بعد که مىفرمايد:((وَاصْبِرْ وَمَا صَبْرُكَ إِلاَّ بِاللّهِ)… ) .
٣.((حَتَّى إِذَا جَاء أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ) ؛ «تا آنگاه كه مرگ يكى از ايشان فرا رسد مىگويد پروردگارا مرا بازگردانيد» (مؤمنون// ٩٩) ، که «رَبِّ ارْجِعُونِ» به معناي: «رَبِّ ارْجِعْنِي» است.)
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه ٢٣٤
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه (١١١-١١٢)
[٣]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه ١٠٩