فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٢٢٤٢
خطاب غير ذويالعقول
خطاب غير ذويالعقول
(خطاب کردن موجودات غير عاقل)
گاهى در قرآن کريم جمادات و موجودات فاقد خرد بشرى خطاب ميشوند؛ مانند:
١. (فَقَالَ لَهَا وَلِلْأَرْضِ اِئْتِيَا طَوْعًا أَوْ كَرْهًا قَالَتَا أَتَيْنَا طَائِعِينَ) ؛ «به آن (آسمان) و به زمين فرمود خواه يا ناخواه رام شويد! گفتند البته رام و تسليم آمديم» (فصلت// ١١) .
خطاب خداوند به آسمان و زمين است که به حسب ظاهر، توانايى ادراک و سخنگفتن ندارند و پاسخ آنها نيز آمده است.
٢.((يَا جِبَالُ أَوِّبِى مَعَهُ) ؛ «اى كوهها با او [در تسبيح خدا] همصدا شويد واى پرندگان [هماهنگى كنيد]» (سبأ//١٠) . کوهها و پرندگان، مخاطب واقع شدهاند. )
درباره اين که آيا اين خطابها حقيقى است و جمادات و حيوانات ادراک و شعور دارند که بتوانند مخاطب قرار گيرند يا اين که خطابها مجازى است و جمادات به طور مجازى طاعت و خضوع مىکنند، اختلاف است.
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه ٢٤٦
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ١١٥
[٣]عسكري ، مرتضي ، ١٢٩١ -١٣٨٦.;القرآن الكريم وروايات المدرستين;صفحه ٤٧٧