فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٨٤٨
تقسيم (بلاغت)
تقسيم (بلاغت)
(استيفاى اقسام موجود براى يک شيء و بيان وضع آنها)
يکى از اسلوبهاى بلاغى و بديعى قرآن تقسيم است. صنعت تقسيم آن است که ابتدا چند چيز و پس از آن چند چيز ديگر بياورند که مربوطبه همان الفاظ اول باشد و معلوم کنند که هرکدام از امور بعد مربوط به کداميک از امور اول است. صنعت تقسيم مانند لفّ و نشر به دو قسم مرتّب و مشوّش تقسيم ميشود.
برخى تقسيم را اين گونه تعريف کردهاند که چيزى را به اجزايى تقسيم و پس از آن، حکم هر جزئى را ذکر کنند؛ مانند:
١. (كَذَّبَتْ ثَمُودُ وَعَادٌ بِالْقَارِعَةِ(فَأَمَّا ثَمُودُ فَأُهْلِكُوا بِالطَّاغِيَةِ)وَأَمَّا عَادٌ فَأُهْلِكُوا بِرِيحٍ صَرْصَرٍ عَاتِيَةٍ) ؛ ثمود و عاد آن حادثه کوبنده (قيامت) را دروغ انگاشتند؛ و اما ثمود بر اثر طغيان خود نابود شدند، و اما عاد با تندبادى سخت سرد و بنيانکن نابود شدند (حاقه// ٤ - ٦) ؛
٢. (فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِّنَفْسِهِ وَمِنْهُم مُّقْتَصِدٌ وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ بِإِذْنِ اللَّهِ) ؛ پس برخى از آنان بر خود ستمكارند و برخى از ايشان ميانهرو و برخى از آنان در كارهاى نيك به فرمان خدا پيشگامند (فاطر// ٣٢) .
در اين آيه، بندگان خدا به سه گروه ستمکار به خويش، ميانهرو و پيشتاز در نيکوکاريها تقسيم شدهاند.
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٣;صفحه ٤٧١
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه (٣٠٥-٣٢٩)و٢٨٤
[٣]بستاني ، بطرس ، ١٨٩٨ - ١٩٦٩;محيط المحيط قاموس مطول للغة العربية;صفحه ٧٣٥