در علم تفسير قرآن، از انواع تفسير و روش‌هاى تفسيرى بحث مي‌شود. علم تفسير شاخه‌اى از مبحث تفسير و مفسران است که از رده‌هاى مهم علوم قرآنى به شمار مي‌آيد.

تفسير در لغت از فَسْر است که در اشتقاق کبير مأخوذ از سَفْر و مقلوب آن است که هر دو به معناى کشف و برداشتن پرده و پوشش هستند؛ با اين تفاوت که فَسر در کشف باطنى و معنوى و سَفر در کشف ظاهرى و مادى به کار مي‌رود.

تفسير در اصطلاح دانشمندان علوم قرآنى و مفسران قرآن، تعاريف متفاوتى به‌اين شرح دارد:

١. علمى که در آن از احوال قرآن از نظر دلالت بر مراد پروردگار بحث مي‌شود.

٢. علمى که در آن از احوال قرآن از جهت نزول و اداى لفظ بحث مي‌شود.

٣. کشف معانى قرآن و بيان مراد (خداوند) ؛ اعم از اين که کشف آن به‌خاطر ابهام در لفظ باشد يا معناى ظاهري.

٤. ابوطالب ثعلبى (تغلبي) : بيان وضع لفظ از جهت حقيقت و مجاز؛ مانند: تفسير صراط به طريق و تفسير صيب به مَطَر.

٥. ابوالبقا: بيان چيزى به لفظ آسان‌تر و ملايم‌تر از لفظ اصلي.

٦. توضيح و رفع ابهام و گشودن گره‌ها و دقايق لفظى و معنايى قرآن مجيد.

٧. علم به نزول و شئون و قصص آيات و اسباب نزول آن‌ها و نيز دانستن مکى و مدني، محکم و متشابه، ناسخ و منسوخ، خاص و عام، مطلق و مقيد، مجمل و مبين و….

٨. رفع ابهام و حل اشکال حاصل در لفظ. هرگاه در نحوه بيان اجمال و ابهامى يا پيچيدگى و اشکالى پيش آيد تفسير، آن ابهام و اجمال يا آن پيچيدگى را برطرف مي‌کند؛ از اين رو، گفته‌اند: التفسير رفع القناع عن اللفظ المشکل.

تاريخ تفسير قرآن به قدمت خود قرآن است، و نخستين مفسر قرآن شخص پيامبر اکرم (ص) هستند که در پاسخ به سؤالات اصحاب بسيارى از مفردات و تعابير قرآن را تفسير کرده‌اند. در کتاب‌هاى روايي، احاديث نبوى در تفسير آيات نقل شده‌است.

[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه (١٤٧-١٤٨)
[٢]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه (٧٨-٧٩)
[٣]زرقاني ، محمد عبد العظيم ، ١٩٤٨- م.;مناهل العرفان فى علوم القرآن;جلد٢;صفحه ٤
[٤]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٤;صفحه ١٩٤
[٥]كمالي دزفولي ، علي ، ١٢٩٢ -;تاريخ تفسير;صفحه ٢٩
[٦]جلالي نائيني ، محمد رضا ، ١٢٩١ - ١٣٨٩.;تاريخ جمع قرآن;صفحه ٣٠٥
[٧]خرمشاهي ، بهاء الدين ، ١٣٢٤ -;قرآن پژوهى(هفتادبحث وتحقيق قرآنى);صفحه ١٤١و٤٩