فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٧٤٥
تفخيم (ايجاز)
تفخيم (ايجاز)
(بزرگ شمردن چيزى؛ از اسباب ايجاز حذف)
يکى از انگيزههاى ايجاز حذف، بزرگنمايى و ارج نهادن است؛ يعنى گاهى براى بزرگ جلوه دادن و اهتمام به چيزي، ايجاز حذف انجام مىگيرد؛ مانند:
١. (وَسِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَرًا حَتَّى إِذَا جَاؤُوهَا وَفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلَامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ ) ؛ و كسانى كه از پروردگارشان پروا داشتهاند گروه گروه به سوى بهشتسوق داده شوند تا چون بدان رسند و درهاى آن [به رويشان] گشوده گردد و نگهبانان آن به ايشان گويند سلام بر شما خوش آمديد در آن درآييد [و] جاودانه [بمانيد] (زمر// ٧٣) که در وصف بهشت آمده و جواب آن نيامده است تا بزرگى و مهم بودن مطلب را نشان بدهد.
٢. (وَلَوْ تَرَىَ إِذْ وُقِفُواْ عَلَى النَّارِ )((انعام// ٢٧) . اين آيه در وصف جهنميان آمده و جواب آن که حذف شده، به اين مضمون است: )«لرأيت امراً فظيعاً لاتکاد تحيط به العبارة؛ اگر ببينى هنگامى که جهنميان در آستانه جهنم قرار گيرند، هر آينه امر بزرگى را خواهى ديدکه الفاظ را ياراى بيان آن نيست».
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٣;صفحه ١٠٥
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ١٩٠
[٣]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد٥;صفحه ٣٨٨