فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٦٩١
تفاسير تاريخي
تفاسير تاريخي
(کتابهاى تفسير با رويکرد تاريخى)
نمونه تفسيرهايى که با گرايش تاريخى نگارش يافتهاند بهاين قرارند:
١. الإکليل على مدارک التنزيل، اثر شيخ محمد عبدالحق اللهآبادى (م ١٢٥٢) که نگارشى است شرحگونه بر مدارکالتنزيل و حقايقالتأويل ابوالبرکات نسفي. مؤلف از کتاب خود به حاشيه مدارک التنزيل تعبير کرده است. مباحث رجالى و تاريخى آن چشمگير است. تفسير مذکور در هفت جلد و به زبان عربى در هندوستان چاپ شده است.
٢. التبيان فى تفسيرالقرآن اثر شيخ طوسى (م ٤٦٠ق) ، تفسيرى جامع که جنبههاى روايي، تاريخى و کلامى آن برجستهتر است. قصص و تاريخ امتهاى پيشين در آن نقل و ارزيابى شده است. دار احياءالتراث العربى (بيروت) در ده جلد آن را چاپ کرده است.
٣. جلاءالاذهان و جلاءالاحزان (تفسير گازر) ، اثر ابوالمحاسن حسين بن حسن جرجانى به زبان فارسى و در يازده جلد توسط انتشارات دانشگاه تهران چاپ شده است. اين تفسير در حقيقت حک و اصلاح شده تفسير ابوالفتوح است.
٤. جواهر الحسان فى تفسير القرآن (تفسير ثعالبي) ، اثر ابوزيد عبدالرحمان ثعالبى (م ٨٧٣ ق) . مؤلف از طبرى و روايات تفسيرى وى بهره فراوان برده است. تفسير مذکور را مؤسسه اعلمى بيروت بهطور مختصر و در چهار جلد به زبان عربى چاپ کرده است.
٥. حجةالتفاسير و بلاغالاکسير (تفسير بلاغي) ، اثر سيد عبدالحجت بلاغي. ويژگى مهم اين تفسير، بهرهگيرى از معلومات عمومى درباره شناخت اديان و مقايسه آن با دين اسلام و قرآن است. و نيز مباحث تاريخى و اعتقادى فراوانى دربر دارد.
٦. السنن التاريخية فى القرآن تإليف محمدباقر صدر (شهادت: ١٤٠٠ق) .
٧. التفسير الموضوعى و الفلسفة الاجتماعية فى المدرسة القرآنية تإليف محمد باقر صدر.
نيز ر.ک: تفسير تاريخي؛ مفسران تاريخي.
[١]ايازي ، محمد علي ، ١٣٣٣ -;آشنايى باتفاسيرقرآن;صفحه (٤٤-٩٢)و(٣٨-٣٩)و(٢٧-١٣١)و١٧
[٢]ايازي ، محمد علي ، ١٣٣٣ -;المفسرون حياتهم ومنهجهم;صفحه ٤٤٨و٤٢٣و٢٣٢و١٤٨