فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٥٨٩
تشبيهات قرآن
تشبيهات قرآن
(مانندکردن چيزى به چيزى در وصفى، با ادوات تشبيه)
تشبيه از شريفترين انواع بلاغت و به معناى مانندکردن چيزى به چيزى در همان وصف خودش با ادوات تشبيه است.
برخى گفتهاند تشبيه آن است که براى مشبه، حکمى از احکام مشبهبه ثابت شود و فايده آن، بيان روشنتر و رساتر مطالب پنهان، و آشکارتر کردن معنا است.
تشبيه به اعتبارات مختلف، انواع گوناگون دارد. به اعتبار طرفين آن بر چهار قسم است:
١. تشبيه محسوس به محسوس؛
٢. تشبيه محسوس به معقول؛
٣. تشبيه معقول به معقول؛
٤. تشبيه معقول به محسوس.
همچنين به اعتبار وجه شبه بر دو قسم است: تشبيه مفرد؛ تشبيه مرکب.
علماى بيان درباره نسبت «تشبيه» و «تمثيل» گفتهاند بين آن دو عموم و خصوص مطلق است؛ يعنى هر تمثيلى تشبيه است؛ ولى هر تشبيهى تمثيل نيست.
يکى از اسلوبهاى بيانى قرآن، تشبيهات آن است. به اعتراف علماى بيان، تشبيهات قرآن از متينترين تشبيهات و داراى تمام محاسن بديع و دقتهاى تصويرى است.
نيز ر.ک: تشبيه صريح؛ تشبيه ضمني؛ تشبيه مؤکد؛ تشبيه مرسل؛ خصايص تشبيهات قرآن؛ حکمت تشبيهات قرآن.
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٣;صفحه (٤١٤-٤٣٠)
[٢]ابو زهره ، محمد ،١٨٩٨-١٩٧٤م.;معجزه بزرگ ,پژوهشى درعلوم قرآن;صفحه ٣٠٧
[٣]حكمت ، علي اصغر ، ١٢٧٢ -;امثال قرآن (فصلى ازتاريخ قرآن كريم);صفحه ٦
[٤]ابن قيم جوزيه ، محمد بن ابي بكر ، ٦٩١ - ٧٥١ق.;الفوائدالمشوق الى علوم القرآن وعلم البيان;صفحه ٦٧
[٥]حسيني ، جعفر ،١٣٢٣-;اساليب البيان فى القرآن;صفحه ٢٨٤و٢٠٥
[٦]عبداللطيف ،محمدعبدالوهاب;موسوعة الامثال القرآنية;جلد٢;صفحه ٤٣٤
[٧]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد٥;صفحه ٢٦٨
[٨]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٢;صفحه ٢٧٠