فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٤١٤
تذييل
تذييل
(ذکر جمله مستقل در ادامه کلامى تام، بهمنظور تقرير و تکميل آن؛ از فنون بلاغت)
يکى از اسلوبهاى بلاغى و بديعى قرآن که از انواع «اطناب به زياده» شمرده شده «تذييل» است. «تذييل» مصدر باب تفعيل از ريشه «ذيل» به معناى چيزى را ذيل چيز ديگر قراردادن، و در اصطلاح به اين معنا است که پس از اتمام کلام، جملهاى مستقل به معناى همان کلام اول آورده شود تا منطوق يا مفهوم کلام، محقق شود و براى کسى که معنا را فهميده است تقرير و تکميل، و براى کسى که نفهميده، آشکار و روشن شود؛ مانند:
١.((ذَلِكَ جَزَيْنَاهُم بِمَا كَفَرُوا وَهَلْ نُجَازِى إِلَّا الْكَفُورَ) ؛ )اين [عقوبت] را به [سزاى] آنكه كفران كردند به آنان جزا داديم و آيا جز ناسپاس را به مجازات مىرسانيم (سبأ// ١٧) .
٢.((وَقُلْ جَاء الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقًا) ؛ )و بگو حق آمد و باطل نابود شد آرى باطل همواره نابودشدنى است (اسراء// ٨١) .
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٣;صفحه ٦٨
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٢٨٤و٢٥٠
[٣]باقلاني ، محمد بن طيب ، ٣٣٨ - ٤٠٣ق.;اعجازالقرآن;صفحه ١٠٢
[٤]بستاني ، بطرس ، ١٨٩٨ - ١٩٦٩;محيط المحيط قاموس مطول للغة العربية;صفحه ٣١٥