فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٣٥٧
تتميم
تتميم
(افزودن عبارتى به يک کلام تام به قصد مبالغه يا احتراز يا احتياط)
«تتميم» يعنى افزودن کلمه يا جملهاى به سخنى کامل، تا بر زيبايى معناى آن بيفزايد. تتميم را براى مبالغه، احتراز يا احتياط بهکار مىگيرند؛ مانند:
١.((وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا) ؛ )و به [پاس] دوستى [خدا] بينوا و يتيم و اسير را خوراك مىدادند (دهر// ٨) ،
٢. (... وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ...) ؛ و مال [خود] را با وجود دوست داشتنش (بقره// ١٧٧) .
در اين دو آيه، «على حبه» براى تتميم آمده است، و ضمير «ها» به طعام برمىگردد.
٣.((وَمَن يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتَ مِن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُوْلَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ...) ؛ )و كسانى كه كارهاى شايسته كنند چه مرد باشند يا آن در حالى كه مؤمن باشند آنان داخل بهشت مىشوند (نساء// ١٢٤) . در اين آيه، «وهو مؤمن» تتميم است.
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٣;صفحه ٧٠
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٢٨٤و٢٥٢
[٣]باقلاني ، محمد بن طيب ، ٣٣٨ - ٤٠٣ق.;اعجازالقرآن;صفحه ٩٥
[٤]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد٥;صفحه ٤٠٢