١. بيشتر دانشمندان معتقدند ترتيب آيات در سوره‌هاى قرآن، توقيفى است؛ يعنى به دستور و ارشاد پيامبر اکرم (ص) صورت گرفته و رأى و سليقه صحابه در پديد آمدن اين ترتيب دخالتى نداشته است.

ادله اين نظريه به قرار ذيل است:

أ) اجماع: فريقين بر اين امر اجماع دارند که ترتيب آيات قرآن به روش و ترتيب موجود، توقيفى است. البته مستند اين اجماع، نص‌هاى فراوانى است که بر توقيفى بودن آيات دلالت دارند.

ب) عقل: از آن‌جا که قرآن‌کريم معجزه هميشگى پيغمبر اسلام (ص) است، به حکم عقل اسلوب و نظم شگفت‌انگيز آن در ترتيب آيات هم بايد معجزه باشد؛ پس نبايد دست بشر در آن دخالت داشته باشد و طبق قياس و رأى به تقديم و تأخير آيات نظر بدهد.

ج) سنت: نصوص و روايات صحيح و متواتر درباره ترتيب آيات در کتاب‌هاى عامه وخاصه فراوان است؛ به‌طوري‌که مجالى براى ابراز شک باقى نمى‌گذارد.

نکته: جمع آورى و ضبط آيات در هر سوره به ترتيب موجود غالباً بر حسب ترتيب نزول آن‌ها انجام گرفته است. البته آياتى هم بوده‌اند که به دستور پيامبر (ص) ميان سوره‌اى در جايى قرار مي‌گرفت که قبلاً کامل و ختم شده بود، و در واقع، برخلاف ترتيب نزول آيه جاى مى‌گرفت. اين موارد در زمره مستثنيات عدول از ضبط آيات بر حسب ترتيب نزول آن‌ها بوده و به دستور خاص نياز داشته است.

٢. برخى از دانشمندان مانند علامه مجلسى معتقدند ترتيب آيات توقيفى نيست؛ بلکه سليقه و نظر صحابه، آن‌ها را به‌اين نظم درآورده است.

علامه مجلسى (ره) درباره «تأليف القرآن و أنّه على غير ما أنزل الله عزّوجلّ» ضمن استشهاد به تقديم و تأخير آيات مى‌گويد: صحابه طبق آرا و سليقه خود آيات قرآن را به صورت موجود به نظم درآورده‌اند.

نيز ر.ک: ترتيب سور؛ ترتيب قرآن.

[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ٢٥٦
[٢]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٢٨٠
[٣]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٢١١
[٤]حجتي ، محمد باقر ، ١٣١١ -;پژوهشى درتاريخ قرآن كريم;صفحه ٦٦
[٥]زرقاني ، محمد عبد العظيم ، ١٩٤٨- م.;مناهل العرفان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٣٤٦و٣٤٤
[٦]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٧٤
[٧]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد١;صفحه (٤٣٣-٤٦٠)
[٨]عاملي ، جعفر مرتضي ، ١٩٤٤ -;حقايق هامة حول القرآن الكريم;صفحه ١٤٥