فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٣٠٥
بيان ( قرآن )
بيان ( قرآن )
(يکى از اسامى قرآن)
«بيان» مصدر فعل لازم و به معناى واضح و روشن است، و به صورت مصدر و اسم فاعل متعدى، به معناى روشنکردن و روشنکننده نيز بهکار مىرود. و «تبيان» مصدر سماعى از فعل متعدى و به معناى روشنکردن است.
برخى مانند علامه طبرسى معتقدند «بيان» و «تبيان» هر دو به يک معنا است. طريحى ميان بيان و تبيان، تفاوت قائل شده و گفته است: «بيان» روشنکردن مطلبى است؛ بىآنکه دليلى داشته باشد؛ ولى «تبيان»، روشنساختن مطلبى با دليل و حجت است.
چون قرآن حجت و دليل روشن براى همه مردم است؛ در آيه شريفه((هَذَا بَيَانٌ لِّلنَّاسِ...))(آلعمران// ١٣٨) با کلمه «بيان» وصف شده است. اطلاق «تبيان» به قرآن در آيه((... وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ...))(نحل// ٨٩) بهايندليل است که قرآن همه حقايقى را روشن ميکند که بشر بايد بداند و بدون آگاهى از آنها نمىتواند راه سعادت را بپيمايد. و البته قرآن کريم امور مؤثر در مسير هدايت و تأمين زندگى و سعادت بشر، در دنيا و آخرت را تبيين کرده است؛ به عبارت ديگر، هر چه از امور شرعى و دينى که مردم بهآن نيازمندند، يا به صراحت (نص) و يا به احاله در قرآن آمده است؛ يعنى بيان و تعليم برخى امور، به پيامبر (ص) و جانشينان آن حضرت موکول شده است. بنابراين، بيان و تبيان از اسامى قرآنند.
[١]سخاوي ، علي بن محمد ، ٥٥٨-٦٤٣ق.;جمال القراء و كمال الاقراء;جلد١;صفحه ١٧٥
[٢]طبرسي ، فضل بن حسن ، ٤٦٨ - ٥٤٨ق;مجمع البيان فى تفسيرالقرآن;جلد٢;صفحه ٥٠٧
[٣]همان;جلد٦;صفحه ٣٨٠
[٤]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ٢٧٩و٢٧٥
[٥]قرشي بنابي ، علي اكبر ، ١٣٠٧ -;قاموس قرآن;جلد١;صفحه ٢٥٩
[٦]طريحي ، فخر الدين بن محمد ، ٩٧٩- ١٠٨٥ق.;مجمع البحرين;جلد١;صفحه ٢٧٤
[٧]مصباح ، محمد تقي ، ١٣١٣ -;قرآن شناسى;جلد١;صفحه ٣٨
[٨]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ١٨٠
[٩]فخر رازي ، محمد بن عمر ، ٥٤٤ - ٦٠٦ق.;التفسيرالكبير;جلد٩;صفحه ١٢
[١٠]همان;جلد٢٠;صفحه ٩٩