فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٢٨٧
برهان (قرآن)
برهان (قرآن)
(يکى از اوصاف قرآن)
«برهان» در لغت به معناى دليل روشن و محکمى است که مطلب را ثابت ميکند، و شخص مقابل در برابر آن ناتوان مىشود.
برخى از دانشمندان مانند علامه طبرسى «برهان» را از صفات قرآن، و مراد از برهان در آيه ١٧٤ سوره نساء را همان قرآن دانستهاند:((يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءكُم بُرْهَانٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَأَنزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُّبِينًا) . )
چون قرآن خود نور و كتاب آشكار (مائده/٥، ١٥) ، منزّه از هرگونه شكّ و ترديد (بقره/٢، ٢) ، روشنگر هر چيز (نحل/١٦، ٨٩) ، ملاك هدايت (بقره/٢، ٢) ، سبب تذكّر (زمر/٣٩، ٢٧) ، وسيله تعقّل (زخرف/٤٣، ٣) و مايه علم (فصّلت/٤١، ٣) است مىتوان همه آن را مصداق بارز بلكه مصداق أتمّ برهان دانست. همچنين قرآن اساسىترين برهان بر حقانيّت رسالت خاتم پيامبران (ص) و بزرگترين معجزه جاويد آن حضرت است كه تاكنون كسى نتوانسته و در آينده نيز نخواهد توانست نظير آن را بياورد، گذشته از اين قرآن در بسيارى از موارد براى تبيينمسائلاساسى اعتقادى چون حقانيت خداوند متعالى (فصّلت/٤١، ٥٣ و نيز همه آياتى كه از راه نشانهها و آيات به بيان حقّانيت خدا مىپردازد) ، توحيد (انعام/٦، ٧٦؛ انبياء/٢١، ٢٢؛ مؤمنون/٢٣، ٩١؛ اسراء/١٧، ٤٢؛...) و معاد (مؤمنون/٢٣، ١١٥؛...) و نيزجهت دعوت به امور مهمّ عبادى، سياسى، اجتماعى و اقتصادى چون نماز (عنكبوت/٢٩، ٤٥) ، روزه (بقره/٢، ١٨٣) ، مبارزه با سردمداران كفر (توبه/٩، ١٢) و تقسيم غنايم (حشر/٥٩، ٧) به اقامه برهان پرداخته و همگان را به مناسبتهاى گوناگون به تفكّر (بقره/٢، ٢٦٦) ، تعقّل (بقره/٢، ٧٣) و تدبّر (ص/٣٨، ٢٩) فرا
مىخواند و آنان را از پيروى ظنّ و گمان (يونس/١٠، ٣٦) ، تقليد كوركورانه و بىدليل (بقره/٢، ١٧٠) و عمل و پيروى بدون علم (اسراء/١٧، ٣٦) باز مىدارد.
[١]مصباح ، محمد تقي ، ١٣١٣ -;قرآن شناسى;جلد١;صفحه ٣٧
[٢]قرشي بنابي ، علي اكبر ، ١٣٠٧ -;قاموس قرآن;جلد١;صفحه ١٩٠
[٣]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد٥;صفحه ١٥٢
[٤]زمخشري ، محمود بن عمر ، ٤٦٧ - ٥٣٨ق.;الكشاف عن حقائق غوامض التنزيل;جلد١;صفحه ٥٩٨
[٥]طبرسي ، فضل بن حسن ، ٤٦٨ - ٥٤٨ق;مجمع البيان فى تفسيرالقرآن;جلد٣;صفحه ٢٥٢
[٦]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد٤;صفحه ٢٣٤
[٧]فخر رازي ، محمد بن عمر ، ٥٤٤ - ٦٠٦ق.;التفسيرالكبير;جلد١١;صفحه ١١٩