فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٢٧
آيات قضا و قدر
آيات قضا و قدر
(آيات بيانکننده قضا و قدر الهى)
قضا از ريشه قضي گرفته شده و به معناى فيصله دادن به کارى (گفتارى يا فعلي، از خداوند يا از بشر) است. معانى ديگر اين واژه عبارتند از: انجام دادن کارى و فارغ شدن؛ عهد کردن؛ اعلام و خبر دادن؛ کشتن و ميراندن؛ حکم کردن؛ مقدر و حتم کردن؛ اراده و حکم و الزام که در قرآن اين واژه در همه اين معانى به کار رفته است.
قَدَر (بر وزن فَرَس) و قَدر (بر وزن فَلْس) در لغت به معانى "توانايي، قدرت، اندازهگيرى، آماده سازي، قضا و حکم، تنگ گرفتن و… " است و همه اين معانى نيز در قرآن به کار رفته است.
اشاعره درباره معناى اصطلاحى قضا و قدر مىگويند: قضا عبارت است از اراده ازلى خدا به اشيا به ترتيبى که هستند. و قدر يعنى ايجاد اشيا به قدر و اندازه و ميزان مخصوص و معين.
برخى ديگر گفتهاند: قضا علم اجمالى خداوند به اشيا و موجودات است و قدر علم تفصيلى او. تعاريف ديگرى نيز براى قضا و قدر ارائه شده است.
آيات دربردارنده مسئله قضا و قدر آيات قضا و قدر ناميده مىشوند؛ مانند: آيه ٢١ سوره حجر((وَإِن مِّن شَيْءٍ إِلاَّ عِندَنَا خَزَائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُ إِلاَّ بِقَدَرٍ مَّعْلُومٍ) ؛ )و هيچ چيز نيست مگر آنكه گنجينههاى آن نزد ماست و ما آن را جز به اندازهاى معين فرو نمىفرستيم.
آن گنجينهها و خزائن اشيا که پيش خدا است، قضاى او، و آنچه به اندازه و مقدار معينى به اين جهان مىفرستد، قدر و تقدير او است.
و همچنين آيات: ٥١ سوره توبه، ٤٢ سوره انفال، ٣٨ سوره احزاب، ٣٠ سوره دهر و ٢٩ سوره تکوير نيز به مسئله قضا و قدر اشاره دارد.
[١]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد١٣;صفحه (٧٢-٧٧)و٣٨
[٢]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه (٢٩٦-٣١٤)
[٣]قرشي بنابي ، علي اكبر ، ١٣٠٧ -;قاموس قرآن;جلد٥;صفحه (١٧-١٨)و٢٤٦
[٤]مصطفوي ، حسن،١٢٩٤-١٣٨٤.;التحقيق فى كلمات القرآن;جلد٩;صفحه (٢٨٤-٢٨٨)