فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٢٦٨
ايجاز حذف
ايجاز حذف
(ايجاز به سبب حذف کلمه يا جمله با قرينه بر حذف)
هرگاه کلمه يا جملهاى در آيه به دليل وجود قرينه حذف شود و اين قرينه بر محذوف دلالت کند، کلام داراى «ايجاز حذف» (از اقسام ايجاز) است؛ مانند:
١.((وَجَاء رَبُّكَ وَالْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا) ؛ )و [فرمان] پروردگارت و فرشته[ها] صفدرصف آيند (فجر// ٢٢) . در اين آيه، کلمه «امر» حذف شده است و در اصل «وجاء امر ربک» بود.
٢. (... فَاتَّبِعُونِى يُحْبِبْكُمُ اللّهُ...) ؛ از من پيروى كنيد تا خدا دوستتان بدارد (آل عمران// ٣١) . که در تقرير«إن اتبعتمونى يحببکم الله» بوده و در آن حرف شرط و جمله شرطيه حذف شده است.
ايجاز حذف بر چهار قسم است: ١. حذف اقتطاع؛ ٢. حذف اکتفا؛ ٣. حذف احتباک؛ ٤. حذف اختزال. و هر کدام اسباب و شرايطى دارد.
نيز ر.ک: اسباب ايجازحذف؛ حذف اقتطاع؛ حذف اکتفا؛ حذف احتباک؛ حذف اختزال.
[١]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٢٨٤و٢١٤و١٩٠و١٨١
[٢]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد٥;صفحه (٣٧٥-٣٨٨)
[٣]ابو زهره ، محمد ،١٨٩٨-١٩٧٤م.;معجزه بزرگ ,پژوهشى درعلوم قرآن;صفحه ٣٨٩