فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٢٦٤
اهداف تشبيهات قرآن
حكمت تشبيهات قرآن
(اهداف تشبيهات قرآن)
(فلسفه استفاده از تشبيه در قرآن)
هدف تشبيه در علم بيان، توضيح و تبيين «مشبّه» است؛ زيرا «مشبّهٌبه» غالباً روشنتر از «مشبّه» است و براى روشنگرى و توضيح آورده مىشود.
برخى از اهداف تشبيه:
١. بيان حال مشبه؛ اين در صورتى است که مشبه مبهم و مجمل باشد؛
٢. بيان امکان وجود وجه شبه در مشبّه؛ اين در صورتى است که چيز غريبى به مشبه اسناد داده شود و فهم و تصور آن به جز از راه تشبيه و تمثيل ممکن نباشد؛ مانند:((إِنَّ مَثَلَ عِيسَى عِندَ اللّهِ كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِن تُرَابٍ))(آلعمران// ٥٩) .
٣. تثبيت حال مشبّه در جان و ذهن شنونده؛
٤. بيان چگونگى حال مشبّه در قوت و ضعف؛ مانند بيان مقدار ايمان در افراد ضعيف با تشبيه به تار عنکبوت در:((مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِن دُونِ اللَّهِ أَوْلِيَاء كَمَثَلِ الْعَنكَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْتًا وَإِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنكَبُوتِ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ))(عنکبوت// ٤١) ؛
٥. بيان برترى يا پستى مشبّه؛ مانند تشبيه انسانها به فرشتگان بهسبب طهارت و عفت نفس، يا تشبيه بعضى از انسانها به درندگان و چهارپايان در دينگريزى و حقستيزي؛
٦. آراستن مشبّه براى رغبت و تشويق به آن؛
٧. مذمت مشبّه براى اجتناب از آن؛
٨. قراردادن مشبّه به عنوان پديدهاى نو.
[١]حسيني ، جعفر ،١٣٢٣-;اساليب البيان فى القرآن;صفحه (٣٤٦-٤٨٧)و٧٨
[٢]عبداللطيف ،محمدعبدالوهاب;موسوعة الامثال القرآنية;صفحه ٤٩٠
[٣]عبدالقادر،حسين;القرآن والصورة البيانية;صفحه ٨٩
[٤]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد٥;صفحه ٢٦١
[٥]خرمشاهي ، بهاء الدين ، ١٣٢٤ -;دانش نامه قرآن وقرآن پژوهى;جلد١;صفحه (٦٢٢-٦٢٤)