فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٢٠٠
امثال صريح قرآن
امثال ظاهر قرآن
(امثال صريح قرآن)
(مَثَلهاى قرآنى متضمن واژه مَثَل و کاف تشبيه و امثال آن)
مَثَل هايى که در ساختار ادبى آنها از ذکر واژه «مَثَل» يا حرف «کاف» و غير آن استفاده شده است، امثال ظاهر (مصرح، قياسي) قرآن ناميده شدهاند؛ مانند:((مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِى اسْتَوْقَدَ نَاراً)… أَوْ كَصَيِّبٍ مِّنَ السَّمَاء…)(بقره// ١٧-٢٠، رعد// ١٧، جمعه// ٥ و)….
امثال ظاهر قرآن به تمثيل و تشبيه چيزى به چيز ديگر قائمند که در علم بلاغت آن را «تمثيل مرکب» گفتهاند. درباره اينکه کداميک از آيات قرآن مَثَل است، برخى دانشمندان گفتهاند تنها آن دسته از آيات قرآنى مَثَلند که خداوند به مَثَل بودن آنها تصريح کرده باشد، که برخى آنها را ٤٤ و برخى آنها را ٣٨ مورد شمردهاند.
در مقابل «امثال ظاهر قرآن»، مَثَلهاى ديگرى نيز هست که به آنها «امثال کامن» مىگويند. امثال ظاهرى قرآن، خود نيز بر دو قسم است: ١. امثال فرضى؛ ٢. امثال حقيقي.
نيز ر.ک: امثال کامن قرآن؛ امثال فرضى قرآن؛ تعداد امثال ظاهر قرآن؛ امثال حقيقى قرآن.
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ٤٨٦
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٤;صفحه ٤٦
[٣]عبدالقادر،حسين;القرآن:اعجازه وبلاغته;صفحه ٤٦
[٤]اسماعيلي ، اسماعيل ، ١٣٤٣ -;تفسيرامثال القرآن;صفحه ٦٤٣
[٥]زين،سميح;الامثال والمثل والتمثيل والمثلات فى القرآن الكريم;صفحه ٤٤
[٦]عبداللطيف ،محمدعبدالوهاب;موسوعة الامثال القرآنية;جلد١;صفحه ٢٣٣
[٧]قطان ، مناع بن خليل ،١٩٢٥-١٩٩٩م.;مباحث فى علوم القرآن;صفحه ٢٨٤