هيجده روز روزه گرفتن و با ناتوانى از آن، حرمت آميزش تا زمانى كه كفّاره بدهد؛٣٦ صدقه (اطعام) دادن به اندازه توان؛٣٧ هيجده روز روزه گرفتن و در صورت ناتوانى از آن، بدل هر روز، دو مُدّ( مُدّ) طعام به فقرا دادن و با ناتوانى از آن، استغفار كردن؛٣٨ و استغفار كردن[٣٩]اقوال مطرح در مسئله است.

چنانچه زوج پس از ظهار تكليف زوجه را ـ با پرداخت كفّاره و رجوع به وى و يا طلاق دادن او ـ روشن نكند، در صورتى كه زوجه نخواهد صبر كند، مى‌تواند به حاكم شرع رجوع كند. در اين صورت، حاكم شرع زوج را ميان كفّاره دادن و رجوع به همسرش و طلاق دادن مخير مى‌كند و سه ماه به او مهلت مى‌دهد. چنانچه در اين مدت يكى از اين دو راه را بر نگزيند، او را به زندان مى‌افكند و بر او در خوردنيها و نوشيدنيها سخت مى‌گيرد تا به يكى از آن دو امر تن دهد. حاكم شرع نمى‌تواند زوج را به طلاق يا پرداخت كفّاره مجبور كند يا از طرف او زوجه را طلاق دهد.[٤٠] البته در صورت توانايى بر اداى كفّاره و خوددارى از آن به قصد آزار زوجه، حاكم شرع او را بر خصوص طلاق اجبار مى‌كند.[٤١] برخى گفته‌اند: در صورت امتناع از هر دو (كفّاره و طلاق) پس از زندانى كردن و سخت گرفتن در خورد و خوراك، حاكم شرع زوجه را طلاق مى‌دهد.[٤٢]

[١]التنقيح الرائع ٣ / ٣٦٧ ؛ الحدائق الناضرة ٢٥ / ٦٢٩

[٢] مسالك الافهام ٩ / ٤٩٩

[٣] تحرير الاحكام ٤/ ١٠٢ ـ ١٠٣ ؛ مسالك الافهام ٩/ ٤٦٤ ؛ جواهر الكلام ٣٣/ ٩٩ ـ ١٠٠

[٤] تحرير الاحكام ٤/ ١٠٢

[٥] مسالك الافهام ٩/ ٤٦٤

[٦] ايضاح الفوائد ٣/ ٤٠٠ ـ ٤٠١

[٧] ارشاد الاذهان ٢/ ٥٤ ؛ ايضاح الفوائد ٣/ ٤٠٢ ؛ رسائل المحقق الكركى ١/ ٢٠٢ ؛ مسالك الافهام ٩/ ٤٧٢ ؛ رياض المسائل ١١/ ١٩٤

[٨] جواهر الكلام ٣٣/ ١٠٥

[٩] ١٠٧ ـ ١٠٨

[١٠] المبسوط ٥/ ١٥٦ ؛ مختلف الشيعة ٧/ ٤٤٦ ؛ جواهر الكلام ٣٣/ ١٠٩ ـ ١١٢

[١١] جواهر الكلام ٣٣/ ١١٨

[١٢] كفاية الاحكام ٢/ ٣٩٥ ؛ الحدائق الناضرة ٢٥/ ٦٥١ ـ ٦٥٢ ؛ رياض المسائل ١١/ ١٩٨

[١٣] جواهر الكلام ٣٣/ ١١٨ ـ ١٢٠

[١٤] النهاية/ ٥٢٦ ؛ المهذب ٢/ ٣٠٠ ؛ المختصر النافع/ ٢٠٥ ؛ تبصرة المتعلمين/ ١٩٤ ؛ الدر المنضود (فقعانى)/ ٢٢٠ ؛ غاية المرام ٣/ ٢٧٦ ؛ منهاج الصالحين (خويى) ٢/ ٣٠٩

[١٥] كفاية الاحكام ٢/ ٣٩٥

[١٦] شرائع الاسلام ٣/ ٦٢٥

[١٧] جواهر الكلام ٣٣ / ١٢١

[١٨] ١٢٢

[١٩] ١٢٣

[٢٠] ١٢٤

[٢١] ١٢٣

[٢٢] ١٢٤ و ١٢٧