فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٦٦ - صَبِر
اين باب و نيز به مناسبت در بابهاى ديگر نظير حج، حجر و نكاح سخن گفتهاند.
حكم و فضيلت: دادن صدقه در هر زمان مستحب و در آيات متعدد[٧] و نيز روايات فراوان به آن ترغيب و تشويق شده است. رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود: «زمين قيامت آتش (و سوزنده) است، جز سايه مؤمن. به راستى كه صدقه مؤمن بر او سايه مىافكند».
امام باقر عليه السّلام فرمود: «احسان و صدقه فقر را از انسان مىزدايد، عمر را افزون مىكند و هفتاد نوع مرگ بد را از او دفع مىنمايد».
از امام صادق عليه السّلام نقل شده است: «بيماران خود را با صدقه دادن مداوا كنيد و روزى را با صدقه دادن فرود آوريد (و نصيب خود سازيد). بر شيطان چيزى سنگينتر از صدقه دادن به مؤمن نيست. صدقه قبل از قرار گرفتن در دست بنده، در دست پروردگار قرار مىگيرد»[٨]
اركان: صدقه از چهار ركن ايجاب و قبول، صدقه دهنده، صدقه گيرنده و مال صدقه داده شده تشكيل شده است.
[١]ايجاب و قبول: به قول مشهور، صدقه از عقود است؛ بلكه بر عقد بودن آن ادعاى اجماع شده است. بر اين اساس، قوام آن، همچون ساير عقود به ايجاب و قبول است( عقد)؛ ليكن برخى عقد بودن صدقه را نپذيرفته و گفتهاند: صدقه، دادن مال رايگان به قصد قربت است و نيازى به ايجاب و قبول نيست[٩] برخى گفتهاند: صدقه، احسان مال با قصد قربت است. اين احسان اگر به قصد تمليك باشد، نيازمند ايجاب و قبول است؛ اما اگر به گونه ابراء يا بذل باشد، نيازى به قبول ندارد[١٠]
بنابر عقد بودن صدقه، آيا لفظ در آن معتبر است و در نتيجه ايجاب و قبول بايد لفظى باشد يا معاطات( معاطات) نيز كفايت مىكند كه با بذل مال توسط صدقه دهنده و گرفتن آن توسط صدقه گيرنده تحقق مىيابد، بدون آنكه لفظى رد و بدل شود؟ مسئله محل اختلاف است[١١]
بعضى گفتهاند: آنچه در عقد لازم معتبر است در صدقه نيز معتبر مىباشد. بنابراين، ايجاب و قبول در آن بايد لفظى باشد[١٢]