فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٢٧١ - ظنّ
آيا در صحّت ظهار، مدخوله بودن زوجه شرط است يا نه؟ مسئله اختلافى است. بنابر قول نخست، ظهار زوجهاى كه هنوز شوهرش با او نزديكى نكرده صحيح نخواهد بود؛ ليكن در صورت دخول، هرچند در دُبُر ظهار صحيح است.[٢٢]
در ظهار شونده بلوغ و عقل شرط نيست. بنابر اين، ظهار زوجه نابالغ و ديوانه صحيح است.[٢٣]
زنى كه ظهار شونده به او تشبيه مىشود[= مُشَبَّه بها]:: بدون شك با تشبيه زوجه به مادر نسبى خود ظهار محقق مىشود؛ ليكن در تحقق آن در صورت تشبيه زوجه به ساير محارم، اختلاف است. بنابر قول به تحقق، ظهار با تشبيه زوجه به محارمى كه ازدواج با آنان بر زوج حرام ابدى است، مانند خواهر، عمّه و خاله، واقع مىشود؛ ليكن اختلاف شده است كه آيا حكم اختصاص به محارم نسبى دارد يا محارم رضاعى ـ همچون مادر و خواهر رضاعى ـ را نيز در بر مىگيرد يا علاوه بر آنان، محارم سببى ـ مانند مادر زن ـ را نيز شامل مىشود؟ اكثر فقها قائل به قول دوم شدهاند.[٢٤]چنانچه مرد همسر خويش را به غير پشت مادرش، از قبيل دست، شكم يا موى او تشبيه كند آيا ظهار واقع مىشود يا نه؟ اختلاف است؛[٢٥] ليكن با تشبيه به ساير محارم به غير پشت، مانند تشبيه زوجه به دست يا شكم خواهرش، ظهار تحقق نمىيابد؛[٢٦] هرچند برخى در عدم تحقق ظهار، اشكال كرده و احتياط وجوبى را در مترتب ساختن آثار ظهار بر آن دانستهاند.[٢٧]
ساير احكام: از شرايط صحّت ظهار، حضور دو شاهد عادل هنگام ظهار است. بنابر اين، ظهار بدون حضور آنان تحقق نمىيابد.[٢٨]
كفّاره با تلفظ به صيغه ظهار واجب نمىشود؛ بلكه وجوب آن زمانى است كه ظهار كننده قصد رجوع از ظهارش را داشته باشد. مقدار كفّاره عبارت است از آزاد كردن برده و در صورت ناتوانى از آن، دو ماه روزه و در صورت عجز از آن، اطعام شصت فقير.