فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٧١٤ - فعل
فقهاند كه احكام شرعى فرعى از آنها به دست مىآيد و عبارتاند از كتاب، سنّت، اجماع و عقل( ادله اربع).
قيد «ادلّه تفصيلى» علم مقلد به فتاواى مرجع تقليدش را خارج مىكند؛ زيرا علم مقلّد، فقه اصطلاحى نيست. بنابر اين، علم فقه به علمى كه از روى اجتهاد باشد، اختصاص دارد؛ چنان كه بر فقيه عنوان مجتهد اطلاق مىشود[٤](اجتهاد).
موضوع علم فقه: موضوع علم فقه، فعل مكلف؛ اعم از انجام و ترك و آنچه در ارتباط غير مستقيم با آن است، مىباشد.[٥]
جايگاه علم فقه در ميان علوم: پس از شناخت خداوند و رهبران الهى (پيامبران و جانشينان ايشان)، برترين علم، علم فقه است؛ زيرا سامان دهنده امور مربوط به معاش و معاد انسان است و در پرتو آن كمال نوع بشرى و شناخت تمامى اوامر و نواهى الهى كه سبب نجات ابدى است، حاصل مىشود.[٦]
ويژگيهاى فقه شيعه: مذهب فقهى شيعه كه بر گرفته از اهل بيت عليهم السّلام است از ويژگيها و شاخصه هايى برخوردار است كه مهمترين آنها عبارتاند از:
تكيه بر بيان شرعى كه در كتاب و سنّت به عنوان دو منبع اساسى براى استخراج احكام شرعى در هر موضوع و رخدادى تجلى يافته است. اين دو مصدر و منبع غنى پاسخ دهنده و برطرف كننده همه خواستهها و نيازهاى فقهى انسان در انواع و اشكال مختلف حيات او است.
[٢] سنّت زمانى حجّت است كه از معصوم؛ يعنى وجود مبارك پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و ائمّه عليهم السّلام صادر شده باشد.
سنّت بايد با قطع و يقين و يا حجّت معتبر شرعى ـ كه حجّيت آن با قطع و يقين ثابت شده باشد ـ همچون خبر دادن فرد ثقه و مورد اطمينان، اثبات شود(سنّت). سخن صحابه به صرف صحابى بودن حجّت شرعى نيست، مگر آنكه ثقه بوده و از معصوم عليه السّلام نقل كرده باشد. قرآن كريم، نخستين مصدر تشريع احكام الهى است و ظهوراتش حجّت مىباشد؛ ليكن استناد به ظهورات قرآن جز با كامل كردن بحث و تحقيق