فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٢٦٥ - ظلم
مهمترين دليل آنان بر اين نظر دليل انسداد است؛ ليكن اين قول، نادر و شاذّ مىباشد و مشهور ميان اصوليان عدم حجيت ظن مطلق است[٩]( اماره).
ظن غالب: مراد از ظن غالب، ظنى است كه از شواهد و قراين حاصل شود و احتمال خلاف آن بسيار ضعيف باشد.[١٠] بر چنين ظنى، ظن متآخم (نزديك) به علم[١١]، ظن اطمينانى و علم عادى عرفى[١٢] نيز اطلاق شده است.
به تصريح برخى، ظن غالب همانند علم در اثبات احكام و نيز موضوعات حجت شرعى است، مگر جايى كه به دليل از آن خارج شده است و علم يقينى معتبر باشد[١٣]( علم عادى).
ب. فقهى: در موارد متعدد، در فرض عدم امكان تحصيل علم، ظن جايگزين علم گرديده و معتبر دانسته شده است كه به نمونههايى از آن اشاره مىشود.
ظن به نجاست: به قول مشهور، بر پايه ظن نمىتوان حكم به نجاست چيزى كرد و شستن شىء نجس براى عمل مشروط به طهارت ـ همچون نماز ـ تنها در صورت علم به نجاست واجب است.[١٤]
ظنّ به قبله: با عدم امكان تحصيل علم به قبله، ظن حاصل از امارات و قراينى همچون ستاره جدى(جدى)، قبور مسلمانان و محراب مساجد نيز كفايت مىكند.[١٥] برخى شهادت دو عادل را در ثبوت قبله حتى در صورت امكان تحصيل علم به قبله، كافى دانستهاند.[١٦]
كسى كه با علائم ظنى، به قبله دست يافته و سپس كشف خلاف شده است، در صورتى كه انحراف ناچيز، و نماز ميان مشرق و مغرب خوانده شده باشد، اعاده لازم نيست[١٧](قبله).
ظن به وقت نماز: مكلف براى خواندن نمازهاى يوميه بايد به دخول وقت علم پيدا كند. در فرض عدم امكان تحصيل علم، مانند ابرى بودن هوا، به قول مشهور، غلبه ظن به دخول وقت كفايت مىكند و با كشف خلاف، چنانچه همه ركعات را قبل از دخول وقت خوانده، واجب است نماز را اعاده كند.[١٨]