فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٦٨٢ - فرش
مقابل آن احكامى است كه وجوب يا استحباب آنها مستفاد از سنّت است، از قبيل غسل، كفن و دفن ميّت. از اين رو، در روايتى تصريح شده كه غسل ميّت سنت است و نه فريضه. مقصود از سنّت اين است كه وجوب آن برگرفته از سنّت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است و قرآن كريم با صراحت متعرض حكم آن نشده است[١]
اطلاق فريضه بر مطلق واجب؛ خواه وجوبش با قرآن ثابت شده باشد يا با سنّت نيز شايع است.[٢]
برخى گفتهاند: در روايات، فريضه گاهى بر آنچه رجحانش با قرآن ثابت؛ اعم از واجب و مستحب نيز اطلاق شده است.[٣]
اطلاق ديگر فريضه، سهام تعيين شده در ارث است. اين اطلاق در آيات مربوط به ارث با تعبير «فَريضَةً مِنَ اللّهِ»[٤] صورت گرفته است.[٥] از اين رو، بسيارى از فقها عنوان باب يا كتاب ارث را «كتاب الفرائض» و يا «كتاب الفرائض و المواريث» قرار دادهاند.[٦]
مقصود از فرائض عنوان باب، مىتواند خصوص سهام شش گانه تعيين شده در قرآن باشد. در اين صورت، اخص از مواريث خواهد بود؛ ليكن از آنجا كه مهمترين مباحث ارث در اين سهام خلاصه مىشود، به اين عنوان نام گذارى شده است. و مىتواند مطلق سهام باشد، حتى سهامى كه از سنّت يا آيه «اولوا الأرحام» استفاده مىشود. در اين صورت مرادف مواريث خواهد بود[٧](ارث).
عنوان فريضه بر نماز واجب ـ در مقابل نافله ـ نيز اطلاق شده است.[٨]
در باب زكات نيز مقصود از «اسنان فرائض» سن حيوانات متعلق زكات همچون شتر، گاو و گوسفند است[٩]( اسنان فرائض).
[١]حبل المتين/ ٩٣ ؛ وسائل الشيعة ٢/ ١٧٦ و ٤٧٩ ؛ جواهر الكلام ١١/ ٣٣٢ ـ ٣٣٣ ؛ مصباح الفقيه ٣/ ١٣٨
[٢] مرآة العقول ١/ ١٠٣ ؛ ملاذ الاخيار ٧/ ٤٦٥
[٣] مرآة العقول ١٢/ ٢٨٤
[٤] نساء/ ١١ [٥]مفتاح الكرامة ١٧/ ٤
[٦] من لايحضره الفقيه ٤/ ٢٥٤ ؛ المقنعة/ ٦٧٩ ؛ غنية النزوع/ ٣٠٩ ؛ المبسوط ٤/ ٦٧ ؛ قواعد الاحكام ٣/ ٣٣٩
[٧] مفتاح الكرامة ١٧/ ٤ ـ ٥ ؛ جواهر الكلام ٣٩/ ٥ ـ ٦ ؛ كلمة التقوى ٧/ ٢٧٥
[٨] الحدائق الناضرة ٨/ ١٤٥ ؛ جواهر الكلام ٩/ ٣٤٣ و ١٣/ ١٣٤
[٩] شرائع الاسلام ١/ ١١١ ؛ جواهر الكلام ١٥/ ١٢٣ .