فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٦٩٥ - فَساد
فضا
فضا: محيط پيرامون موجودات زمينى، آكنده از هوا؛ محلى فراخ، باز و بدون سقف.
از آن به مناسبت در بابهاى صلات، خمس، حج، صلح، احياء موات و قضاء نام بردهاند.
صلات: بر نمازگزار، گذاشتن سُتره (حايل) در پيش رو مستحب است. ستره در فضاى باز با گذاشتن شاخصى بلند از زمين، از قبيل كوله پشتى و سنگ در جلوِ نمازگزار تحقق مىيابد[١](سُتره).
قبله ساختمان كعبه نيست؛ بلكه فضايى است كه كعبه در آن بناشده است و فضاى محاذى آن تا آسمان نيز قبله به شمار مىرود.[٢] برخى فضاى محاذى كعبه را به مقدارى كه عرفا از فضاى كعبه محسوب شود، قبله دانستهاند. به تصريح برخى اين حكم در مساجد نيز جارى است و آثار مسجد بر فضاى محاذى آن تا آسمان مترتب مىشود.[٣]
كسى كه بر بام كعبه نماز مىگزارد، به قول مشهور بايد مقدارى از فضاى بام را قبله قرار دهد و اگر در نقطه پايانى بام نماز بخواند، نمازش باطل است.[٤]
خمس: ملكيت فضا تابع ملكيت زمين است. بنابر اين، مالك زمين، مالك فضاى آن نيز مىباشد؛ ليكن در اينكه ملكيت فضا تا آسمان و جو زمين است، يا تا جايى است كه عرف او را مالك مىداند، اختلاف است. معروف قول نخست است[٥]( زمين).
حج: برخى، فضاى محاذى ميقات (ميقات) تا آسمان را همچون قبله از ميقات دانستهاند.[٦]
قطع شاخه درختى كه ريشهاش در بيرون حرم، اما شاخهاش در فضاى حرم و يا ريشهاش در حرم و شاخهاش در فضاى بيرون حرم مىباشد، حرام است.[٧]
صلح و احياء موات: تصرف در فضاى راه عمومى به احداث بالكن و مانند آن در صورتى كه مزاحم آمد و شد مردم نباشد و براى رهگذران زيان نداشته باشد، جايز است( راه)؛ اما تصرف در فضاى راه خصوصى، همانند كوچههاى بن بست، بدون اذن صاحبان آن جايز نيست[٨](بن بست).