فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٣٨٠ - عَريف
عزل وصىّ: وصىِّ ناتوان از اجراى مفاد وصيّت عزل نمىشود، بلكه حاكم شرع كسى را به عنوان كمك براى او مىگمارد.[١٨]
عزل قاضى: آيا عزل قاضى با وجود شرايط قضاوت و اهليت براى آن، جايز است؟ در صورت وجود مصلحت در عزل، بدون شك جايز است؛ اما در غير اين صورت، مسئله مورد بحث است. البته اين بحث در فرضى است كه عزل كننده غير امام عليه السّلام باشد.
در فرض جواز عزل، آيا قاضى به صرف عزل، بركنار مىشود يا متوقف بر وصول خبر عزل به او است؟ مسئله محل اختلاف است.[١٩] بر كنارى قاضى پس از صدور حكم، مانع اجراى حكم نيست.[٢٠]
ثبوت عزل به استفاضه: فقها عزل را از جمله مواردى برشمردهاند كه به استفاضه ثابت مىشود( عزل).
از عزل به معناى سوم در باب نكاح و ديات سخن گفتهاند.
بيرون ريختن منى از رحم همسر آزاد و دائم با رضايت او يا شرط ضمن عقد، جايز است. آيا با عدم رضايت و شرط نشدن آن در عقد، حرام است يا نه؟ مسئله محل اختلاف است. مشهور قائل به كراهت آن اند.[٢١] برخى آن را حرام و موجب ثبوت ديه به مقدار ده دينار دانستهاند.[٢٢]
بنابر قول به كراهت، آيا ديه ثابت مىباشد يا نه؟ اختلاف است. برخى آن را ثابت دانستهاند.[٢٣] بسيارى از فقها ديه را واجب ندانستهاند.[٢٤]
عزل از همسر موقّت و كنيز جايز است.[٢٥]
بر اساس روايتى، عزل از زن نازا، مسنّ، سليطه( سليطه)، ناسزاگو و زنى كه از شيردادن به فرزندش خوددارى مىكند مكروه نيست.[٢٦]
جلوگيرى زوجه از ريختن منى زوج در رحم خويش به تصريح برخى حرام و موجب ثبوت ديه بر او است.[٢٧]
چنانچه زوجه پس از عزل باردار شود و فرزندى به دنيا آورد، به مرد ملحق مىشود و به صرف عزل، نمىتواند فرزند را از خود نفى كند.[٢٨]