در صورت عدم قصد تبرع در انفاق و نيز عدم وجود تبرع كننده، بايد به حاكم شرع مراجعه كند تا وى هزينه آن را از بيت المال( بيت المال) بپردازد يا وى را مأمور پرداخت هزينه كند تا پس از پيدا شدن مالك بتواند آن را از وى باز ستاند و اگر بدون مراجعه به حاكم شرع هزينه كند نمى‌تواند آن را از مالكش بگيرد و اگر حاكم شرع در دسترس نباشد، مى‌تواند با قصد عدم تبرع يا به قصد رجوع به مالك ضالّه بر آن انفاق كند. در اين صورت، بنابر قول مشهور مى‌تواند هزينه را از مالك باز ستاند[٣٩] برخى قدما در اين فرض نيز رجوع به مالك را جايز ندانسته‌اند[٤٠]

استيفاى نفقه از منافع ضالّه: نفقه دهنده ضالّه مى‌تواند هزينه‌هايى را كه براى حيوان كرده از منافع آن، همچون سوارى دادن، بار بردن يا شير آن، استيفا كند؛ ليكن اختلاف است كه آيا منافع ضالّه در ازاى آنچه هزينه شده قرار مى‌گيرد؛ خواه ارزش منافع كمتر از مقدار هزينه كرد باشد يا بيشتر، يا اينكه حكم تقاص(تقاص) جارى مى‌شود؛ بدين معنا كه به ارزش منافع و مقدار نفقه نظر مى‌شود؟[٤١]

ضمان ضالّه: بدون شك در موارد عدم جواز اخذ ضالّه، گيرنده ضامن است، مگر آنكه آن را به صاحبش برگرداند يا در صورت دسترس نداشتن به او، آن را به حاكم شرع تحويل دهد؛[٤٢] ليكن در موارد جواز اخذ ضالّه يابنده ضامن نيست، مگر آنكه پس از يك سال اعلام، قصد تملّك كرده باشد؛ اما اگر پس از يك سال، ضالّه را به قصد حفظ براى مالك نزد خود نگه دارد، ضامن نخواهد بود، مگر در صورت كوتاهى در حفظ آن.[٤٣]

( لقطه)

[١]كتاب السرائر ٢/ ٩٩ ـ ١٠٠

[٢] جواهر الكلام ٣٨/ ٢١٦

[٣] ٢١٥

[٤] ٢١٧

[٥] المختصر النافع/ ٢٥٣

[٦] الروضة البهية ٧/ ٨٣

[٧] منهاج الصالحين (خويى) ٢/ ١٣٧ ؛ منهاج الصالحين (سيد محسن حكيم) ٢/ ١٦٦

[٨] المبسوط ٣/ ٣١٨ ؛ كتاب السرائر ٢/ ١٠٠ ؛ كشف الرموز ٢/ ٤٠٧ ؛ جواهر الكلام ٣٨/ ٢٢١

[٩] تذكرة الفقهاء ١٧/ ٢٩٦ ؛ الدروس الشرعية ٣/ ٨٣ ـ ٨٤ ؛ الروضة البهية ٧/ ٨٨

[١٠] التنقيح الرائع ٤/ ١١٠ ؛ جواهر الكلام ٣٨ / ٢٢٧ و ٢٣٠ ـ ٢٣٢

[١١] جواهر الكلام ٣٨/ ٢١٨ ـ ٢٢١

[١٢] الوسيلة / ٢٧٧ ـ ٢٧٨ [١٣]جواهر الكلام ٣٨ / ٢٢٤

[١٤] مسالك الافهام ١٢ / ٤٩٤ ؛ مفاتيح الشرائع ٣ / ١٨٢