فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٥٠٢ - عَن ظَهر غِنى١٦٤٨
با اين تفاوت كه احكام عناوين ثانوى در حالات و شرايط استثنايى ثابت اند، از قبيل اضطرار و تقيه(تقيه) كه با وجود پيدايى اضطرار و تقيه، احكام آنها جارى مىشود و با برطرف شدن اضطرار و تقيه، احكام آنها نيز برداشته و احكام عناوين اولى جارى مىگردد( حكم واقعى). بنابر اين، عروض عناوين ثانوى موجب برداشته شدن احكام عناوين اولى و ثبوت احكام عناوين ثانوى و رفع عناوين ثانوى موجب ثبوت احكام عناوين اولى مىگردد.
[١]كتاب القضاء (رشتى) ١/ ٢٧٦ ـ ٢٧٧ ؛ بحوث فقهية هامّة/ ٢٥٩ و٥٠١ ـ ٥٠٢ ؛ اصطلاحات الاصول/ ١٢٤
[٢] بحوث فقهية هامّة/ ٥٠٣ ـ ٥٠٦ .
عوام
عوام: توده مردم عادى، مقابل خواص/ غير مجتهد.
عنوان عوام بر توده مردم عادى كه معمولا از نظر آگاهى، سواد يا دانش در سطح پايينى قراردارند، اطلاق مىشود.[١] مراد از عوام در فقه، مردمانى اند ناآگاه و يا كم اطلاع از مسائل و احكام دينى.
عنوان «عامى» در بحث تقليد كاربرد ويژهاى دارد و مراد از آن كسى است كه از نظر علمى به رتبه اجتهاد و استنباط احكام نرسيده است.[٢] از آن به مناسبت در باب اجتهاد و تقليد و صلات سخن گفتهاند.
تقليد( تقليد) يا احتياط(احتياط) در احكام شرعى بر عامى [= غير مجتهد] واجب است و عمل عامى بدون تقليد يا احتياط در صورتى كه با واقع يا فتواى مجتهدى كه بايد از او تقليد مىكرد، منطبق نباشد، باطل است.[٣]
برخى قدما در ترتيب استقرار در صفهاى نماز جماعت بر حسب اولويت گفتهاند: صاحبان علم و تقوا [= خواص] به صف نخست سزاوارتر از ديگران اند، پس از آنان به ترتيب، عوام، بردگان، خردسالان و زنان قرار مىگيرند.[٤]
اقتدا به عوام نا آگاه از مسائل و شرايط نماز، جايز نيست.[٥]
[١]فرهنگ بزرگ سخن
[٢] القول الرشيد ٢/ ٣٥٥
[٣] العروة الوثقى ١/ ١٣ ـ ١٥ و ٢١ ـ ٢٢
[٤] الكافى فى الفقه/ ١٤٤ ؛ غنية النزوع/ ٨٨
[٥] تذكرة الفقهاء ٤/ ٢٩٧ ؛ نهاية الإحكام ٢/ ١٤٩ .