فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٥١٣ - عِوَض
(آزاد كردن برده و در صورت ناتوانى، دو ماه پياپى روزه گرفتن و با عجز از آن، شصت فقير را سير كردن) است، اختلاف مىباشد. مشهور قائل به قول نخستاند[١٥]
[١]لسان العرب، واژه «عهد»
[٢] آل عمران/ ١٨٣ ؛ بقره/ ٢٧ و ١٢٥ ؛ يس/ ٦٠
[٣] بقره/ ١٧٧ ؛ مؤمنون/ ٨
[٤] فقه الامام جعفر الصادق ٣/ ١٠ و ٥/ ٣١ ؛ توضيح المسائل مراجع ٢/ ٦٢١ ؛ كلمة التقوى ٦/ ٤٤٣
[٥] شرائع الاسلام ٣/ ٧٣١ ؛ قواعدالاحكام ٣/ ٢٩٥
[٦] النهاية/ ٥٦٣ ؛ الدروس الشرعية ٢/ ١٥٧
[٧] غاية المرام ٣/ ٥١٩ ؛ مسالك الافهام ١١/ ٣٩٧ ؛ جواهر الكلام ٣٥/ ٤٤٩ ـ ٤٥٠
[٨] النهاية/ ٥٦٣ ؛ المهذب ٢/ ٤٠٩
[٩] الدروس الشرعية ٢/ ١٥٧ ؛ رسائل المحقق الكركى ١/ ٢٠٨ ؛ توضيح المسائل مراجع ٢/ ٦٢١ ـ ٦٢٢
[١٠] مسالك الافهام ١١/ ٣٩٤ ـ ٣٩٥ ؛ جواهر الكلام ٣٥/ ٣٦٥
[١١] تحرير الاحكام ٤/ ٣٦٣
[١٢] مسالك الافهام ١١/ ٣٩٤ ـ ٣٩٦
[١٣] جواهرالكلام ٣٥/ ٤٤٥ ؛ منهاج الصالحين (سيد محسن حكيم) ٢/ ٣٣٧
[١٤] جواهر الكلام ٣٥/ ٤٤٧ ـ ٤٤٨
[١٥] مسالك الافهام ١١/ ٣٩٦ ؛ كشف اللثام ٩/ ١٢٤ ـ ١٢٥ ؛ جواهر الكلام ٣٥/ ٤٤٨ و ٣٣/ ١٧٤ .
عهده
عُهده: ظرف مسئوليتها و تعهدات.
هرچند در كلمات فقها «عهده» و «ذمّه» بر يكديگر اطلاق شدهاند، ليكن ماهيت آن دو متفاوت است و هر يك، ظرف اعتبارى به شمار مىرود كه مظروف آن با ديگرى متفاوت است.
ذمّه ظرف اموال كلى است كه وجود خارجى ندارد، مانند اينكه كسى از ديگرى هزار تومان وام مىگيرد. در اين فرض، وام گيرنده هزار تومان به وام دهنده بدهكار مىشود؛ يعنى هزار تومان كلّى در ذمّه او است. در حقيقت اين هزار تومان، نماد و نشانگر عين و مال خارجى (هزار تومان جزئى و مشخص در خارج) است. بنابر اين، ذمّه ظرف و نشانگر اموال نمادين است نه اموال خارجى؛ اما عهده، ظرف مسئوليتها و تعهداتى است كه بر شخص مقرر شده است؛ خواه از جانب خودش، مانند التزامات و شرايطى كه يك شخص در قرار دادها و پيمانها ملتزم و متعهد مىشود و يا قوانين عمومى آنها را مقرر كرده باشد، از قبيل نفقه نزديكان، همچون پدر و مادر. بنابر اين، عهده، هم ظرف اموال خارجى است و هم ظرف اموال كلّى. اول، مانند غاصب كه مالى را غصب كرده است. اين مال تا زمانى كه از بين نرفته بر عهده او است و