فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٧٠٧ - فُضولى
فعلى كه موجب محو عنوان نماز نشود، فعل قليل به شمار مىرود و موجب بطلان نماز نمىشود.
برخى، فعل كثير را به كار زيادى كه موالات ميان اجزاى نماز را برهم زند، تعريف كردهاند.[٦]
بنابر هر دو تعريف، صرف انجام دادن كار زياد در اثناى نماز، بدون آنكه موجب محو صورت نماز و نيز فوت موالات شود، از موضوع حكم خارج است؛ ليكن برخى، فعل كثير را به تكرار كارى خارج از جنس اعمال نماز (ذكر، دعا و مانند آن) تعريف كردهاند.[٧] بنابر اين تعريف، عنوان فعل كثير موضوع احكام است، هرچند موجب محو صورت نماز و نيز فوت موالات نشود. ظاهر كلمات برخى نيز همين است؛[٨] ليكن برخى گفتهاند: شايد مقصود از فعل كثير نزد اينان نيز همان كثرتى باشد كه موجب خروج انجام دهنده از عنوان نماز گزار و محو صورت نماز مىگردد.[٩] از احكام آن در باب صلات سخن گفتهاند.
بدون شك فعل كثيرى كه از سنخ و جنس نماز است، همچون ذكر و دعا در اثناى نماز، ضررى به نماز نمىزند؛ اما فعل كثير از غير سنخ نماز مانند گام برداشتن، حركت دادن بدن و دستها در صورتى كه موجب محو صورت نماز گردد و نمازگزار را از عنوان نماز گزار خارج كند، موجب بطلان نماز مىشود. همچنين است اگر موالات را برهم زند.[١٠]
آيا فعل كثيرى كه فاقد دو ويژگى ياد شده باشد، موجب بطلان نماز مىشود يا نه؟ برخى تصريح به عدم بطلان كردهاند.[١١] ظاهر كلام جمعى بطلان است.[١٢]
آيا ارتكاب فعل كثير از روى سهو نيز موجب بطلان نماز مىشود يا نه؟ در صورتى كه موجب محو صورت نماز گردد، بسيارى آن را باطل كننده دانستهاند؛[١٣] اما چنانچه موجب فوت موالات گردد، با حفظ صورت نماز، نماز باطل نخواهد شد.[١٤]
بسيارى از فقها بين از بين رفتن صورت نماز و از بين نرفتن آن و نيز بين فوت موالات و عدم آن تفصيل ندادهاند و