فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٢٩٦ - عاريه
چگونگى پرداخت ديه: ديه در قتل شبه عمد و خطا با يكى از امور زير تعيين مىگردد: شتر، گاو، گوسفند، حُلّه (بُرد يمانى)، دينار و درهم. ديه قتل، صد شتر يا دويست گاو يا هزار گوسفند يا دويست حلّه يا هزار دينار و يا ده هزار درهم است كه در شبه عمد توسط جانى و در خطا توسط عاقله تعيين مىشود نه اولياى مقتول.[٢٢]
در جراحتهاى خطايى كه در شرع مقدس ديه آن معيّن است، مانند يك سوم يا نصف ديه كامل، همان مقدارِ تعيين شده بر عهده عاقله مىباشد. در مواردى كه در شرع ديه تعيين نشده است، عاقله بايد ارش(ارش) بپردازد.[٢٣]
عاقله ديه قتل را در سه سال؛ هر سال يك سوم پرداخت مىكند؛ ليكن در ديه جراحت، برخى گفتهاند: در صورتى كه به اندازه يك سوم ديه كامل يا كمتر باشد، پايان سال اول پرداخت مىگردد؛ اما اگر بيشتر از يك سوم باشد، يك سوم آن در پايان سال نخست و باقى مانده در پايان سال دوم پرداخت مىشود و اگر بيشتر از دو سوم باشد، يك سوم آن، در پايان سال اول، يك سوم بعدى، پايان سال دوم و باقى مانده در پايان سال سوم پرداخت مىشود.[٢٤]
چنانچه ديه جراحت بيشتر از ديه كامل باشد، مانند بريدن دو دست و دو چشم، در صورتى كه آسيب ديدگان دو نفر باشند، در پايان هر يك از سه سال، يك سوم ديه به هركدام از آن دو پرداخت مىگردد و اگر يكى باشد، در پايان هر سال، پرداخت بيش از يك سوم ديه كامل بر عاقله واجب نيست. بنابر اين، در صورت ثبوت دو ديه كامل، مدت پرداخت شش سال به طول مىانجامد؛[٢٥] ليكن برخى، تعيين مدت براى پرداخت ديه را به ديه قتل اختصاص داده و در ديه جراحت قائل به پرداخت نقدى شدهاند.[٢٦]
آغاز مدت در ديه قتل از زمان مرگ و در جنايت بر اعضا از زمان وقوع جنايت و در صورت سرايت جنايت، از زمان بهبود زخم محاسبه مىشود.[٢٧]