فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٣١٠ - عام و خاص
احياى مكانهاى عبادى: احياى مكانهاى مقرر شده در شرع مقدس براى عبادت، از قبيل عرفات و منى به قصد تملك جايز نيست( احياء موات).
اجرت بر عبادات: در جواز و عدم جواز گرفتن اجرت بر عبادات واجب، اختلاف است.[٢١] جمعى بين واجبات عينى و كفايى تفصيل داده و گرفتن اجرت بر واجبات عينى و نيز كفايى تعبدى ـ كه قصد قربت در آن شرط است، مانند نماز ميّت ـ را جايز ندانسته و اخذ اجرت بر واجب كفايى توصلى را جايز دانستهاند.[٢٢]
در جواز اخذ اجرت بر عمل عبادى مستحب ـ كه قصد قربت در آن شرط است ـ اختلاف مىباشد.[٢٣]
قضاى عبادات: چنانچه عبادتى كه داراى وقتى معيّن است، فوت شود، قضاى آن در خارج وقت، واجب يا مستحب است. واجب، مانند قضاى نمازهاى روزانه و روزه ماه رمضان و مستحب مانند قضاى نافلههاى راتب ( قضاء).
ب. بعد اصولى
نهى از عبادات: آيا نهى از عبادات اقتضاى بطلان آن را دارد يا نه؟ مقصود از بطلان عبادت، عدم كفايت آن در مقام امتثال است؛ به گونهاى كه به اعاده يا قضا نياز داشته باشد.
نهى در عبادت يا نهى از اصل عبادت است، مانند نهى از روزه عيد فطر و قربان، يا نهى از جزء آن، مانند نهى از قرائت سور عزائم در نماز واجب، يا نهى از شرط آن، مانند نهى از خواندن نماز در لباس غصبى و يا نهى از وصف آن، مانند نهى از جهر و بلند خواندن قرائت در نمازهاى اخفاتى و بالعكس.
برخى نهى از عبادت را مطلقا و در همه صورتهاى آن موجب بطلان عبادت دانستهاند؛ خواه نهى نفسى باشد يا نهى غيرى. برخى نهى غيرى را موجب بطلان ندانستهاند. ديدگاههاى ديگرى نيز در مسئله وجود دارد[٢٤]( قاعده فساد).
[١]المفردات (راغب)، واژه «عبد»؛ حقائق الاصول ١/ ٤٢٤
[٢] ذاريات/ ٥٦
[٣] اصول الفقه ١/ ٣١٠ ؛ حقائق الاصول ١/ ٤٢٤
[٤] الحدائق الناضرة ٢/ ٤١٧ ـ ٤١٨ ؛ العروة الوثقى ٢/ ٣٩٨ و ٣/ ٦٦٠